فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محبوب‌القلوب تألیف میرزا برخوردار بن محمود ترکمان فراهی از آثار داستانی عامیانۀ عصر صفویست. شامل داستان‌های اخلاقی، اجتماعی، اندرزی، آموزنده، عاشقانه و از نظر ساختار روایی مانند کلیله و دمنه حکایت ‌در ‌حکایت است. در این مقاله این اثر با توجه به اشعاری که در خلال متن درج و تضمین شده‌اند از لحاظ موضوع و کارکرد آن در نثر داستان بررسی و تحلیل گردیده است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای است. مجموع اشعار بهکاررفته در متن داستان استخراج گردیده و با توجه به محتوای اشعار و کیفیت ارتباط و پیوستگی آنها با متن داستان بررسی و تحلیل شده‌اند. دستاورد پژوهش اینست که موضوعات این اشعار با توجه به محتوای داستان به شش دسته طبقه بندی می‌شود که بر اساس میزان کاربرد به ترتیب موضوع اخلاق، توصیف، اندرز و حکمت، عشق، دعا، مدح بیشترین بسامد را دارند. این آمار بیانگر اینست که داستانهای عامیانه اهداف تعلیمی و پرورشی دارند و صرفا جنبه سرگرم کنندگی ندارند. به لحاظ کیفیت ارتباط اشعار با متن داستان چهار نقش یا کارکرد استنباط شده است: تأیید، تأکید، تکمیل، توصیف. ابیاتی که نقش تکمیل داستان را دارند با 23/52 درصد بالاترین میزان را به خود اختصاص داده‌اند و در رتبه دوم ابیـات با کارکرد توصیف 16/20 درصـد و ابیـات با کارکرد تأکید 16/17درصد در رتبة سـوم و ابیات با کارکرد تأیید با 46/10 درصد در مرتبة چهـارم قرار می‌گیرند. ابیاتی نیزکه ضرب‌المثل شده‌اند 63/24درصد از کل ابیات را تشکیل می‌دهند.