سنجش درک عمومی از علم و فناوری در ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه ارزیابی سیاستها و پایش علم، فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور،تهران ، ایران

2 دانشیار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور ، تهران ، ایران .

doi
10.22034/popsci.2024.454301.1325
چکیده

مقدمه: پیشرفت علم و فناوری، افق‌های جدیدی را پیش‌روی بشر نهاده، به صورتی که آثار آن، کل جامعه بشری را دگرگون ساخته و حتی سبک زندگی انسان را نیز متحول کرده است. بی‌شک فراگیر شدن علم در هر جامعه‌ای با میزان شناخت مردم از علم ارتباط دارد. بیش از نیم قرن است در اغلب کشورهای توسعه‌یافته این شاخص برای سنجش درک عمومی از علم طراحی و از آن در پیمایش‌های مختلف، استفاده می‌شود. نتایج پیمایش‌ها،آثار مثبت این شاخص در ارتقای درک عموم مردم از علم را نشان می‌دهد. هدف: این مطالعه با هدف بومی‌سازی و سنجش شاخص‌های درک عموم مردم از علم و فناوری در ایران انجام شد. با توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی جوامع، شاخص‌های درک عمومی از علم براساس، مقتضیات فرهنگی و اجتماعی کشور بومی‌سازی شد. روش: در این پژوهش از روش توصیفی و طرح پیمایشی بهره گرفتیم. برای دستیابی به هدف، از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای استفاده شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه بود. برای پایایی سوالات و گویه‌های تهیه شده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. پرسشنامه بومی‌شده، با مؤلفه‌های جمعیت‌شناختی شروع و در پنج محور: 1. درک عمومی از علم؛ 2. علم و جامعه؛ 3. سواد علمی؛ 4. اعتماد به علم و 5. رسانه‌ها طراحی شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که بیشتر افراد بر تأثیر مثبت علم و فناوری تأکید دارند. همچنین اکثر افراد، در برنامه‌های علمی مشارکت کردند اما در برخی فعالیت ها مانند بازدید از مراکز علمی، مراجعه به کتابخانه نرخ مشارکت کمتر است. گزاره‌های مربوط به سواد علمی مورد تأیید اکثریت قرار گرفت. با توجه به ابعاد محور اعتماد به علم نظرات موافق و مخالف قابل توجه است. نتایج: در مجموع، شاخص‌های درک عمومی از علم و فناوری مانند تراز، وضعیت علم و فناوری در جامعه را رصد می‌کنند.