فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از بن‌مایه‌های سازنده حماسه‌ها، اسطوره‌ها هستند. در روایت‌های حماسی، نشانه‌هایی از اساطیر و الگوهای اساطیری دیده می‌شود. بعضی از شخصیت‌ها، روایت‌ها، مکان‌ها و دیگر عناصر ممکن است ریشه در اساطیر داشته باشند. یکی از شخصیت‌هایی که درباره اساطیری یا غیراساطیری بودن او و روایت‌های مربوط به او، بسیار سخن گفته شده، رستم است. روایت‌ها و داستان‌هایی که درباره رستم در حماسه‌های ایران وجود دارد، درباره بعضی پهلوانان دیگر نیز آمده است؛ مانند نوع زاده ­شدن رستم، آوردن پادشاه از سرزمینی بیگانه یا شیوه مرگ او. در این روایت‌های مشابه روایت‌های رستم، بن‌مایه‌هایی دیده می‌شود که نشان­ می‌دهد نسبت به داستان‌های رستم اصیل‌تر یا کهن‌تر است.در این مقاله، با بررسی چند گونه از این روایت‌ها، نشان داده شده که داستان‌های دیگر نسبت به داستان‌های مربوط به رستم از بن‌مایه‌های اساطیری قدیم‌تر یا ابتدایی پیروی می‌کنند و بن­مایه مربوط، در روایت‌های مربوط به رستم یا دیده نمی‌شود، یا رنگ باخته است یا شکلی جدیدتر و منطقی‌تر دارد و بنابراین، روایت‌های دیگر، نسبت به روایت‌های رستم اصیل‌تر یا حداقل کهن‌تر هستند و روایت‌های مربوط به رستم باید روایت‌هایی جدیدتر یا به دلیل تبدیل او به پهلوان اول حماسه ملّی، بر اساس دیگر روایت‌ها ساخته شده باشد.