فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جریان آب و انتقال رسوب در رودخانه‌ها در ارتباط با سایر عوامل محیطی بیشترین تأثیر را بر دینامیک مورفولوژیکی رود دارد. تغییرات در الگو، نیمرخ عرضی و طولی رود می‌تواند نقش مهمی در پهنه‌بندی و تهیه نقشه خطر سیل داشته باشد. هدف از این تحقیق، طبقه‌بندی پویایی مورفولوژیکی رود و بررسی ارتباط آن با متغیرهای محیطی است. از این رو، هشت بازه از رودخانه بابل‌رود (استان مازندران) در منطقه پایکوهی و جلگه‌ای با استفاده از شاخص پویایی مورفولوژیکی (MDI) مورد مطالعه قرار گرفتند. این بازه‌ها از نظر محدودیت در طبقه نسبتاً محدود قرار گرفته‌اند. روش MDI بخشی از چارچوب IDRAIM است که سه گروه از شاخص‌ها شامل مورفولوژی و فرایندها، شاخص‌های مصنوعی و تعدیل رود را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. مقدار MDI در منطقه مورد مطالعه از 0.64 در بازه‌های بالادست تا 0.14 در بازه‌های پایین دست متغیر بوده است که نشان دهنده کاهش دینامیک مورفولوژیکی رود از بالادست به سمت پایین دست رود است. نقشه‌های ژئومورفولوژی رود و مقادیر MDI بالا در بازه‌های 1 تا 4 نشان دهنده پویایی مورفولوژیکی زیاد آنها است. عرض فعال رودخانه و درجه محدودیت رود به ترتیب ضریب همبستگی 0.92- و 0.78- با شاخص MDI داشته‌اند که نشان می‌دهد با افزایش هریک از این دو متغیر دینامیک مورفولوژیکی رود کاهش یافته است. متغیرهای ارتفاع، شیب و شاخص محدودیت کانال هم به ترتیب ضریب‌های همبستگی 0.68، 0.62 و 0.78 با مقدار MDI داشته‌اند که بیانگر افزایش دینامیک مورفولوژیکی کانال با افزایش این متغیرها بوده است.