تولید ‌هیدروگراف واحد مصنوعی بر پایه ویژگی‌های ﻓﺮاﻛﺘﺎﻟﻲ حوضه‌ی رودخانه‌ای (مطالعه‌ی موردی‌: حوضه‌ی کلان ملایر همدان)

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر.

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر.

doi
10.22034/gmpj.2021.283724.1269
چکیده

یکی از روشهای کمی و تجربی در بررسی روابط اشکال مربوط به شبکه زهکشی‌ و هیدروگراف استفاده از بعد فراکتال است‌ هدف یافتن روابطی برای زمان تمرکز بر اساس بعد فراکتال با تولید هیدروگراف واحد مثلثی فراکتالی در زیر‌حوضه های رودخانه کلان ملایر است‌. بر این اساس، تمام زیر حوضه‌ها و آبراهه‌های حوضه با استفاده از نرم‌افزار GIS ARC تفکیک و با الگوریتم شمارش جعبه‌ای آنالیز و پردازش تصویر شدند. سپس با برازش منحنی بعد فراکتال حوضه با زمان تمرکز محاسباتی به روش کرپیچ‌، زمان تمرکز جدید با‌ توجه به‌ بعد فراکتال به‌دست آمد. در نهایت با استفاده از زمان تمرکز جدید هیدروگراف واحد مثلثی فراکتالی تولید و مقایسه شدند‌بررسی و مقایسه ‌هیدروگراف واحد NRCS و هیدروگراف واحد فراکتالی در زیر‌حوضه‌های 8 گانه حوضه سد کلان ‌نشان می‌دهد‌ که ‌به جز زیر‌حوضه‌هایی که رده آبراهه پایینی دارند، مانند زیر‌حوضه (B‌) و ‌(E‌) به‌ترتیب با مقدار‌ RMSE 98/0 و 96/0 ‌و در‌صد‌ خطای دبی پیک 83/33 و 48/17 هیدروگراف‌ها انطباق‌ خوبی با هم دارند. به‌صورتی‌که در برخی زیر‌حوضه‌ها نمودار‌ها‌ی بعد فراکتال و هیدروگراف NRCS کاملأ منطبق بوده و بین بعد فراکتال و هیدروگراف NRCS‌ و مشاهداتی تطابق قابل قبولی وجود دارد‌. نتایج نشان می‌دهد که هر چه اختلاف ارتفاع‌ حوضه بیشتر باشد تطابق هیدروگراف واحد NRCS و هیدروگراف واحد مثلثی کمتر است بررسی‌ها نشان می‌دهد که هیدروگراف‌های فراکتال ‌در تمام زیر‌حوضه‌ها زمان تمرکز را نسبت به شبکه هیدروگرافی اصلاح نموده است‌. پیشنهاد می‌شود که هیدروگراف واحد فراکتالی با سایر پارامتر‌های هیدروژئومورفولوژیکی مانند ضریب شکل حوضه‌، انجام و با هیدروگراف HEC–HMS‌بررسی شود.