ارتباط بعد فراکتال با شاخص‌های دبی و رسوب در حوزه‌های آبخیز استان ایلام

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری ، گروه مرتع و آبخیزداری ، دانشگاه یزد ،ایران

2 استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، ایران

3 استاد گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران

4 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران.

doi
10.22034/gmpj.2021.296421.1304
چکیده

تحقیقات انجام‌شده در جهان بیانگر رابطه نزدیکی بین رفتار پدیده‌های جهان طبیعی با الگوهای هندسی یا بعد فراکتال آن‌ها است. هدف از این پژوهش بررسی ارتباط ابعاد فراکتال با شاخص‌هایی نظیر دبی سیل و دبی رسوب و حساسیت واحدهای سنگ‌شناسی در محدوده‌های حوزه‌های آبخیز استان ایلام می-باشد. جهت دستیابی به نتایج بهتر به‌منظور یکسان‌سازی شرایط محیطی و مقایسه آماری از مقادیر ویژه دبی آب و رسوب استفاده‌شده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که بین بعد فراکتال سازندها و مقاومت آن‌ها به فرسایش ارتباط معنادار و معکوس برقرار می‌باشد و با افزایش مقاومت سازند تراکم آبراهه در واحد سطح و بعد فراکتال آن کاهش می‌یابد، بین بعد فراکتال حوزه‌های آبخیز موردمطالعه با دبی ویژه آب ارتباط معنی‌داری وجود ندارد؛ ولی بین عدد فراکتال و دبی رسوب ویژه ارتباط معنادار و مستقیم در سطح ۵ درصد وجود دارد، به‌نحوی‌که با افزایش تراکم آبراهه در واحد سطح دبی رسوب ویژه افزایش می‌یابد. بیشترین مقادیر بعد فراکتال مربوط به حوزه‌هایی است که ازنظر سنگ‌شناسی بسیار حساس تا حساس هستند، (نظرآباد معادل 48/1، دویرج معادل 49/1) و کمترین مقدار آن مربوط به حوزه‌هایی است که ازنظر سازندهای زمین‌شناسی مقاوم تا نیمه مقاوم هستند، (کلم معادل 14/1 و چم گز 11/1). با توجه به نتایج به‌دست‌آمده و همبستگی آماری بیش از 95% بین بعد فراکتال و دبی رسوب می‌توان در سایر حوزه-های فاقد آمار با محاسبه بعد فراکتال، دبی ویژه رسوب را برآورد نمود ولی این پیش‌بینی برای دبی ویژه آب مقدور نمی‌باشد.