ارزیابی خطر زمین‌لغزش درحوضه‌ی آبریز اُنارچای مشکین شهر با استفاده از مدل‌ماباک (MABAC)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی دانشگاه محقق اردبیلی

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 استاد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22034/hyd.2025.65991.1779
چکیده

حوضه آبریز اُنارچای مشکین‌شهر با مساحت 36/122 کیلومتر‌مربع در استان‌ اردبیل، جنوب‌شرقی شهرستان مشکین‌شهر در موقعیت جغرافیایی بین ʺ 01 ´50 °47 تا ʺ 16 ´55 °47 طول شرقی و ʺ38 ´14 °38 تا ʺ 06 ´34 °38 عرض شمالی واقع شده است . این حوضه به دلیل ویژگی‌های خاص زمین‌شناسی، اقلیمی، ژئومورفولوژیکی پیوسته تحت تأثیر زمین‌لغزش بوده است. لذا، تحقیق حاضر با هدف پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در این حوضه انجام شده‌است. روش مورد استفاده بر‌اساس مدل تصمیم‌گیری چند‌معیارۀ ماباک (MABAC) و در محیط‌های نرم‌افزاری EXCEL و GIS صورت گرفت. در راستای پهنه‌بندی زمین‌لغزش اُنارچای از 12 متغیر مهم موثر بر وقوع زمین‌لغزش: زمین‌شناسی‌، خاک‌شناسی‌، لیتولوژی، فاصله ‌از‌گسل‌، پوشش‌‌گیاهی، شیب، جهت شیب، طبقات‌ارتفاعی‌، بارش، فاصله ‌ازآبراهه‌، کاربری‌اراضی، فاصله ‌از‌جاده استفاده گردید. وزن‌دهی به معیارهای مورد بررسی در ماباک با استفاده از روش کریتیک (CRITIC) انجام شد. در نهایت، لایه‌های موضوعی مؤثر بر رویداد زمین-لغزش با توجه به وزن و ضرایب آن‌ها در محیط نرم‌افزار GIS با استفاده از روش ترکیب‌وزنی با یکدیگر ترکیب و نقشه نهایی پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش بدست آمد. با توجه به خروجی حاصل از بکارگیری روش ماباک، عوامل شیب،کاربری‌اراضی، لیتولوژی و زمین شناسی با کسب امتیاز بیشتری در رتبه‌های اول تا چهارم قرار گرفتند. بدین ترتیب از مجموع 36/122 کیلومتر مربعی مساحت حوضه، 72/22 کیلومتر‌مربع (50/18درصد )‌، 64/30کیلومتر‌مربع ( 25 درصد)، 10/29کیلومتر مربع (80/23درصد)، 26/20کیلومتر مربع (60/16درصد) و 64/19 کیلومتر‌مربع (10/16درصد) به ترتیب در کلاس‌های با خطر زمین‌لغزش خیلی‌زیاد، زیاد ، متوسط ، کم و خیلی‌کم قرار گرفتند.