مدل سازی حساسیت خطر وقوع سیل با استفاده از تحلیل های مکانی چندمعیاره مطالعه موردی:بخشی از حوضه رودخانه قطور در شهرستان خوی
نویسندگان
1 استاد ژئومورفولوژی، گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده برنامهریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز،تبریز ، ایران.
2 کارشناسی ارشد مهندسی علوم خاک گرایش پیدایش ورده بندی خاک، گروه مهندسی علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه. ایران.
doi
10.22034/hyd.2025.67046.1791چکیده
سیل یکی از بحرانهای طبیعی است که سالانه منجر به خسارات اقتصادی و مرگ بسیاری از مردم میگردد؛ در میان بلایای طبیعی، سیل مرگبارترین بحران میباشد گستردگی کشور ایران به همراه تنوع آب و هوایی و تغییرات مکانی زمانی بارندگیها در حوضههای آبریز آن، هر ساله موجب وقوع سیلهای عظیم در این کشور میگردد در سالهای اخیر،تغییرات در ویژگیهای محیطی ،افزایش بارندگی ناشی از تأثیر تغییرات آب و هوایی، و تغییرات کاربریها علت اصلی خطرات سیل بودهاست. هدف تحقیق حاضر، پهنهبندی حساسیت خطر سیلابی حوضه شهرستان خوی میباشد. بدین منظور ابتدا با استفاده از تصاویر لندست و تکنیک طبقهبندی شیگرا استخراج شد و به کلاسهای (اراضی کشاورزی و باغی، اراضی شوره زار، اراضی مسکونی، اراضی مراتع و بایر و برون زدهای سنگی طبقهبندی شدند. در مرحله بعد، با شناسایی عوامل موثر در ایجاد سیل منطقه و تهیه لایههای اطلاعاتی هر معیار در GIS، استاتداردسازی لایهها با استفاده از تابع عضویت فازی، روش رتبهدهی و وزندهی معیارها با استفاده از روش کرتیک و روش ANP با استفاده از نرم افزار سوپردسیژن و مدلسازی نهایی با استفاده از روش تحلیل چندمعیاره ANP انجام شد. سپس تحلیل حساسیت معیارها با استفاده از دادههایآموزشی انجام شد. سپس با اعمال مراحل مختلف مدل بر روی نقشهها، نقشه پهنهبندی حساسیت سیل حوضه منطقه در 5 طبقه با خطر بسیار زیاد تا خطر بسیار کم، استخراج گردید. روش فرایند تحلیل ANP بیشترین وزن را به 3 معیار(میزان بارش، خواص خاک و کاربری اراضی)وکمترین وزن را به معیار (جهت شیب) تخصیص داده است.