تحلیل تاثیر خصوصیات باد بر وضعیت دینامیکی و مورفولوژیکی تپه های ماسه ای، مطالعه موردی: ریگزارهای سواحل جنوبی ایران

نویسندگان

1 دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/hyd.2025.68191.1801
چکیده

موقعیت جغرافیایی ایران سبب شده است تا در بخش‌های زیادی از آن، دارای انواع تپه‌های ماسه‌ای باشیم. از جمله مناطقی که دارای تراکم و تنوع زیادی از انواع تپه‌های ماسه‌ای است، سواحل جنوبی ایران است. با توجه به اینکه تپه‌های ماسه‌ای دارای دینامیک فعالی هستند و می‌توانند نواحی انسانی را تهدید کنند، در این تحقیق به ارزیابی وضعیت دینامیکی و مورفولوژی تپه‌های ماسه‌ای سواحل جنوبی ایران پرداخته شده است. در این تحقیق از تصاویر ماهواره‌ لندست، تصاویر گوگل ارث و اطلاعات آماری مربوط ایستگاه‌های هواشناسی منطقه منطقه به‌عنوان مهم‌ترین داده‌های تحقیق استفاده شده است. مهم‌ترین ابزارهای تحقیق، ArcGIS، WRplot و Sandrose graph بوده است. در این تحقیق ابتدا وضعیت مورفومتری و مورفولوژی تپه‌های ماسه‌ای بررسی شده است و سپس به ارزیابی خصوصیات بادهای منطقه و ارتباط آن با دینامیک و مورفولوزی تپه‌های ماسه‌ای منطقه پرداخته شده است. بر اساس نتایج حاصله، در سواحل جنوبی ایران حدود 2750 کیلومترمربع تپه ماسه‌ای در اشکال مختلف وجود دارد که پوشش ماسه‌ای کم ضخامت، پوشش ماسه‌ای متوسط ضخامت و عرضی مرکب به ترتیب با 8/59، 9/10 و 3/7 درصد از کل مساحت ریگزارهای منطقه، دارای بیش‌ترین وسعت هستند. همچنین تحت تاثیر بادهای منطقه، بخش زیادی از تپه های ماسه ای جنوب ایران دارای وضعیت فعالی هستند و با توجه به اینکه ضریب همبستگی بین شاخص‌های سرعت باد و DPt به فعالیت تپه‌های ماسه‌ای منطقه در فصل بهار به ترتیب 514/0 و 612/0 بوده است، بنابراین می‌توان گفت که بیش‌ترین میزان فعالیت تپه‌های ماسه‌ای مربوط به فصل بهار است.