فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشرفت شتابان فناوری هوش مصنوعی و بکارگیری فزاینده سیستم‌های تسلیحاتی خودمختار در مخاصمات مسلحانه معاصر، پرسش‌های بنیادینی را درباره مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال نقض احتمالی حقوق بشردوستانه توسط این سامانه‌ها مطرح کرده است. هدف این پژوهش، واکاوی مبانی، قلمرو و چالش‌های فراروی تحقق چنین مسئولیتی است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای معتبر، به بررسی مسئولیت دولت‌ها در مراحل توسعه، استقرار و بکارگیری این سامانه‌ها می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که چارچوب حقوقی موجود، به ویژه قواعد عهدنامه‌ای و عرفی مندرج در طرح مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها و اصول بنیادین حقوق بشردوستانه، ظرفیت لازم برای احراز مسئولیت دولت‌ها را داراست. با این حال، تحقق این مهم مستلزم عبور از چالش‌هایی نظیر شکاف مسئولیت به ویژه در بعد کیفری، فقدان شفافیت الگوریتمی (مسئله جعبه سیاه)، ابهام در انتساب رفتار سامانه به دولت، واگرایی استانداردهای بررسی حقوقی سلاح‌های جدید (ماده ۳۶ پروتکل الحاقی اول)، و ضرورت حفظ کنترل معنادار انسانی است. بنابراین، تدوین یک معاهده الزام‌آور بین‌المللی در چارچوب کنوانسیون منع کاربرد برخی سلاح های متعارف، تقویت سازوکارهای بازخواست دولت‌ها، اصلاح اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی و ایجاد تضمین‌های نهادی و فنی برای شفافیت و نظارت ضرورتی انکارناپذیر است.