شاخصه‌های «ایراد اتهام» در نظام‌های حقوقی کامن‌لا و رومی‌ژرمنی با نگاهی به حقوق ایران

نویسندگان

1 دکتری تخصصی حقوق جزا و جرم شناسی از دانشگاه تهران(دانش آموخته)

2 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشکده حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران

3 عضو هیأت علمی پردیس فارابی دانشگاه تهران

doi
10.22106/jlj.2024.2011013.5425
چکیده

ایراد اتهام به عنوان اصلی‌ترین مرحله فرایند دادرسی کیفری، متاثر از نظام‌های عدالت کیفری است و شاخصه‌های آن با توجه به نظام‌ها و فرایند‌های عدالت کیفری متفاوت است. پژوهش حاضر که با روش توصیفی تحلیلی تدوین یافته، با بررسی نظام‌ها و فرایندهای عدالت کیفری، نتیجه گرفته است که شاخصه‌های ایراد اتهام با توجه به نظام و فرایند حاکم دادرسی متفاوت است؛ به طوری که در نظام رومی-ژرمنی دادستان نقشی در مرحله ایراد اتهام ندارد و باید آن را جلو ببرد؛ در حالی که در نظام کامن‌لا دادستان در مواردی می‌تواند از ایراد اتهام خودداری کند. در فرایند عدالت کیفری کنترل‌مدار،  هر واکنش بر خلاف نظم و امنیت با ایراد اتهام روبه‌رو است، اما در فرایندِ کرامت‌مدار، ایراد اتهام مبتنی بر نظام کفایت ادله و با احتیاط و با توجه به ظن غالب ارتکاب جرم وارد می‌شود و در فرایند ترکیبی، در جرائم با حیثیت خصوصی، ایراد اتهام با شاخصه‌های مشابه فرایند کرامت‌مدار و در جرائم با حیثیت عمومی، شاخصه‌های ایراد اتهام  همانند فرایند کنترل‌مدار است. در نظام عدالت کیفری ایران، ایراد اتهام تا حد زیادی منطبق بر شاخصه‌های کنترل‌مدار است و دادستان در مرحله ایراد اتهام اختیاری ندارد.