شناسایی و تدوین مؤلفههای سیستم ارزیابی برنامههای توسعه جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 استادیار، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی -گرایش مدیریت توسعه و تطبیقی-، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران .
doi
10.30473/ipom.2025.75775.5245چکیده
برنامههای توسعه موتور محرک و پیشرفت در بسیاری از کشورها بوده است اما شواهد و بررسیها در طول بیش از هفت دهه طراحی و اجرای برنامههای توسعه و عمرانی در ایران بیانگر این مهم است که در اجرای برنامههای توسعه، سهم شکستها بسیار بیشتر از موفقیتها بوده است این برنامهها اغلب فاقد سیستم ارزیابی دقیق و جامع هستند که بتواند بهطور مؤثر میزان تحقق اهداف و اثربخشی آنها را مورد بررسی قرار دهد. عدم وجود یک سیستم منظم و هماهنگ برای ارزیابی این برنامهها، موجب میشود که نتایج و دستاوردهای آنها بهطور شفاف و مستند قابل ارزیابی نباشد و ازاینرو تصمیمگیریهای آتی برای بهبود وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور با چالشهای زیادی روبهرو گردد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تدوین مؤلفههای سیستم ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است و به دنبال پاسخ به این مسئله است که چگونه میتوان مؤلفههای مؤثر و شاخصهای مناسب برای ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور را شناسایی و تدوین کرد تا این برنامهها بهطور کارآمد و هدفمند به اهداف کلان کشور نزدیکتر شوند. بهعبارتدیگر، این پژوهش به دنبال شناسایی عناصر سازندۀ ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است. بهمنظور دستیابی به این هدف، روند پژوهشهای صورت گرفته از سال 1976 تا اوایل سال 2025 با استفاده از تحلیل کتابسنجی و با کمک نرمافزار وس ویور مورد سنجش قرار گرفت. در این پژوهش، شاخصهای ارزیابی برنامههای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مورد تحلیل قرار گرفت و در چهار خوشۀ شفافیت و حکمرانی خوب (شامل شفافسازی، نظارت مستقل، شفافیت دولتمردان، جلوگیری از فساد و ناکارآمدیها)، تحلیل و فناوری (تحلیل داده محور، نقش فناوری، دادهکاوی، شبیهسازی و سامانههای آنلاین)، مشارکت و جامعه مدنی (نقش مردم، اجماع جامعه، مطالبهگری عمومی، نظارت مشارکتی) و ارزیابی و خطمشیگذاری (برنامهریزی دقیق، سیاستهای بالادستی، فرایند سیستماتیک ارزیابی، تدوین گزارشهای تلفیقی) خوشهبندی شد.
