ارائه الگوی جامع جهت کنترل و کاهش پرسهزنیاینترنتی در سازمانها
نویسندگان
1 استاد، گروه استراتژی و سیاست گذاری کسب و کار، دانشکده مدیریت کسب و کار، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه خطمشیگذاری و اداره امور عمومی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.30473/ipom.2026.74401.5178چکیده
پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی جامع برای شناسایی مؤلفههای سازنده، کنترلی و کاهنده پرسهزنیاینترنتی در سازمانهای دولتی ایران انجام شد تا راهکارهایی عملی برای افزایش بهرهوری و کاهش خطرات سایبری ارائه دهد. بررسی مطالعات پیشین نشاندهنده شکاف عمیق در حوزه استراتژیهای فرهنگی و غیرمحدودکننده برای مدیریت پرسهزنی است. این مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل مضمون، دادههای حاصل از 21 مصاحبه نیمهساختارمند با خبرگان مدیریت و روانشناسی از سازمانهایی مانند وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان ملی بهرهوری، اتاق بازرگانی و دانشگاهها را تحلیل کرد. تحلیل مضمون مصاحبهها منجر به شناسایی سه مضمون فراگیر شد: علل و زمینههای پرسهزنیاینترنتی شامل عوامل فردی (بیانگیزگی، استرس، خودکنترلی پایین، فرسودگی شغلی، وابستگی نسلی، احساس تنهایی در محیط کار)، عوامل سازمانی (ضعف در نظارت، فرهنگسازمانی ضعیف، ابهام شغلی، نبود شفافیت در نظام پاداش) و عوامل فناورانه (دسترسی آسان به اینترنت، محرکهای دیجیتال)؛ مکانیزمهای کنترلی شامل ابزارهای فناورانه (نظارت هوشمند، داشبوردهای بهرهوری، اعلانهای خودتنظیمکننده) و سیاستهای سازمانی (خطمشیهای شفاف، نظارت مشارکتی)، با چالشهایی نظیر نگرانی نسبت به حریم خصوصی و ضعف در اجرای سیاستها؛ راهکارهای پیشگیرانه و کاهنده شامل برنامههای انگیزشی (پروژههای معنادار، خودمختاری شغلی، شفافیت پاداشها)، آموزش (سواد دیجیتال، مدیریت زمان و استرس) و ارتقای فرهنگسازمانی (رهبری تحولآفرین، فضاهای اشتراکی، ارتقاء حرفهایگری). همچنین، پیشنهادهایی برای بهرهگیری از پلتفرمهای داخلی و فضاهای معاشرتی بهعنوان راهحلهای بومی ارائه شد. پرسهزنیاینترنتی در سازمانهای دولتی ایران پدیدهای چندوجهی است که از تعامل پیچیده عوامل فردی، سازمانی و فناورانه ناشی میشود و مدیریت مؤثر آن نیازمند بهکارگیری رویکردهای غیرمحدودکننده، نظارت مشارکتی و مداخلات انگیزشی است. چارچوب ارائهشده در این پژوهش میتواند با ارائه راهکارهای بومی و قابل اجرا، به بهبود بهرهوری سازمانی کمک کرده و مسیر پژوهشهای آتی در حوزه پرسهزنیاینترنتی را هموار سازد.
