نقش واسطه‌ای مهارت‌های ارتباطی در رابطه بین هوش هیجانی و اضطراب کتابخانه‌ای (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه شهید مدنی آذربایجان)

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.

doi
10.22067/infosci.2025.94845.1247
چکیده

مقدمه و اهداف: امروزه، در کنار تلاش‌هایی کـه از سـوی کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی جهت فراهم‌آوری، سازماندهی و دسترس‌پذیری منابع علمی صورت می‌گیرد، شناسایی عوامل موثر بر کیفیت خدمات و بهبود آن نیز ضروری است. به همین دلیل طی پژوهش‌های مختلفی، متغیرهای موثر بر کیفیت عملکرد افراد (از جمله هوش هیجانی، استرس و اضطراب، مهارت‌های ارتباطی، سواد اطلاعاتی، وضعیت منابع و امکانات) شناسایی و معرفی شده‌اند پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت هوش‌هیجانی، مهارت‌های ارتباطی، و اضطراب کتابخانه‌ای در بین دانشجویان دانشگاه شهید مدنی آذربایجان انجام گرفته است. روش‌ها: این تحقیق توصیفی از نوع همبستگی مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری است. جامعه آماری پژوهش، دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان در سال 1402 (تعداد 2218) بودند. نمونه آماری تحقیق، 340 نفر است که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شده بودند. جهت جمع‌آوری داده‌ها از پرسش‌نامه هوش‌هیجانی شات (1998)، پرسشنامه مهارت‌های ارتباطی زادبود (2022) و پرسشنامه اضطراب کتابخانه‌ای شهبازی و همکاران (2022) استفاده شد. پایایی پرسش‌نامه‌ها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به‌ترتیب 89/0، 85/0 و 81/0 به دست آمد. داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از روش‏های آمار توصیفی و آمار استنباطی و نرم‌افزارهای SPSS و AMOS تجزیه و تحلیل گردید.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش میانگین هوش هیجانی، مهارت‌های ارتباطی و اضطراب کتابخانه‌ای دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان را به ترتیب 13/3، 33/3 و 08/3 نشان داد. همچنین، یافته‌ها نشانگر رابطه معنی‌داری بین هوش‌هیجانی، مهارت‌های ارتباطی و اضطراب کتابخانه‌ای بود. همچنین، متغیر مهارت‌های ارتباطی نقش میانجی را در ارتباط بین هوش‌هیجانی و اضطراب کتابخانه‌ای به میزان (ضریب) 23/0- واحد (52/0-×45/0) ایفا می‌کند. نتایج آزمون مدل‌یابی معادلات ساختاری حاکی از برازش مدل مفهومی ارایه شده در خصوص رابطه هوش‌هیجانی، مهارت‌های ارتباطی و اضطراب کتابخانه‌ای دانشجویان بود. بحث و نتیجه‌گیری: هوش هیجانی هم به‌طور مستقیم و هم از طریق مهارت‌های ارتباطی می‌تواند به کاهش اضطراب کتابخانه‌ای دانشجویان کمک نماید. دانشجویانی که از هوش هیجانی بالاتری برخوردارند، مهارت‌های ارتباطی را به‌خوبی کسب کرده و این مهارت‌ها نیز باعث کاهش استرس ناشی از استفاده از کتابخانه می‌گردد. بر همین اساس، ضعف در مهارت‌های ارتباطی می‌تواند به نوعی تاثیری منفی بر تاثیر غیرمستقیم هوش‌هیجانی بر اضطراب کتابخانه‌ای داشته باشد. با تقویت هوش‌هیجانی و مهارت‌های ارتباطی دانشجویان و تلاش مضاعف می‌توان انتظار داشت که اضطراب کتابخانه‌ای بیش از پیش کاهش یابد. حاصل این کار بهبود یادگیری و عملکرد دانشجویان و نیز ورود دانش‌آموختگان شایسته به بازار کار خواهد بود. آنچه مسلم است این‌که وجود نیروهای انسانی شایسته و کارآمد در عرصه‌های گوناگون می‌تواند احتمال موفقیت و رفاه بیشتر یک کشور را تقویت نماید. اصالت: رابطه سه متغیرِ هوش هیجانی، مهارت‌های ارتباطی و اضطراب کتابخانه‌ای در بین دانشجویان دانشگاه‌ شهید مدنی آذربایجان برای اولین بار مورد مطالعه قرار گرفته است. از این حیث، نتایج این پژوهش می‌تواند مورد توجه مدیران دانشگاه‌ شهید مدنی آذربایجان قرار گیرد.