فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرورانش صفحه عمان به زیر پوسته ایران موجب پیدایش کمربند برافزایشی زمین‌ساختی فعال مکران شده است. الگوی تغییرات مکانی-فضایی زمین‌ساختی مکران را می‌توان؛ با بررسی لندفرم‌های این ناحیه و ازجمله اندازه­گیری‌ شاخص‌های ژئومورفیک مشخص کرد. در این پژوهش با محاسبه کمیت‌های مورفوتکتونیک حوضه‌ها (شکل، طول، تقارن و عدم تقارن و ... حوضه؛ تراکم و نسبت انشعاب و ... شبکه زهکشی؛ نسبت مساحت و طول رده­ آبراهه­ها) در حوضه‌های زهکشی جگین، سدیج، کهیر و باهوکلات، الگوی رفتاری حوضه‌ها به نیروهای نوزمینساختی مشخص‌شده‌اند. استخراج شاخص­ها و مقایسه کمی مکانی آن‌ها با استفاده از داده­های توپوگرافی(مدل‌های رقومی ارتفاعی) و نقشه­های زمین­شناسی در قالب مدل‌های موجود در نرم­افزارها صورت گرفته است. علاوه بر شاخص­های متداول عدم تقارن آبراهه(AF)، ناهنجاری (a∆) و تراکم ناهنجاری سلسله مراتبی(Ga)، تقارن توپوگرافی عرضی(T)، پیچناکی رودخانه(S)، شکل حوضه (BS) از شاخص­های سطحی نسبت مساحت رده و طول آبراهه­ها نیز جهت ارزیابی کنش- واکنش زمین‌ساخت- فرم حوضه‌ها استفاده‌شده‌اند. نتایج کمی حاصل نشان می‌دهند که: حوضه جگین بر اساس میزان ناهنجاری در تقارن و شکل حوضه‌؛ حوضه باهوکلات بر اساس ناهنجاری‌های سلسله مراتبی (a∆) و تراکم سلسله مراتبی، و توپوگرافی عرضی؛ و حوضه کهیر بر اساس پیچناکی دارای بیشترین فعالیت تکتونیک هستند.  دلیل ناهنجاری شاخص‌ها در حوضه­ها را می‌توان ناشی از عملکرد تکتونیک فعال بر منطقه دانست. با تأثیر پذیرفتن پارامترهای زمین­شناسی و  ایجاد آنومالی‌های تکتونیک، جنس زمین تغییریافته و فرسایش  در حوضه­ها دگرگون خواهد شد. اما بر اساس شاخص نسبت مساحت رده­ها و طول آبراهه­ها حوضه باهوکلات بیشترین فعالیت زمین‌ساختی را دارد. بنابر نسبت مساحت رده آبراهه­ها، طول آبراهه­ها و شاخص تقارن توپوگرافی میزان تغییر شکل زمین‌ساختی کمربند برافزایشی مکران از غرب به شرق افزایش می‌یابد. این در صورتی است که، شاخص عدم تقارن آبراهه روندی کاهشی داشته و سایر شاخص­ها در جهت غربی-شرقی الگوی خاصی را  نداشته و بسته به حوضه موردنظر متفاوت هستند.