بررسی حوزه معنایی و زبانشناسی موادّ «خوف»، «روع»، «رهب» و «وجل» در قرآن کریم

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری زبان وادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

2 دانشیار زبان وادبیات عربی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم، تبریز، ایران

3 استادیار دانشگاه فرهنگیان، تبریز، ایران

doi
10.22054/ajsm.2024.77465.1994
چکیده

معناشناسی واژگان قرآنی یکی از روش‌های نوین پژوهش در قرآن است. میادین معنایی وسیع کتاب جاویدان بعد از انتخاب واژگان با ارتباط سیستمی کلمات پیرامونش بررسی می‌شود و برخی لایه‌های پنهان معانی آیات ظاهر می‌گردد. رویکرد معنا شناسانه واژگان ترس در قرآن، معارف نهفته در باطن آیات را با بررسی عبارات هم‌نشین کشف کرده و نظام‌دار بودن آن معارف را تقویت می‌کند. در این جستار قصد بر این است لایه‌های معنایی کلمات «ترس» را که عبارت‌اند از: خوف، رهب، وجل، فزع، رعب و روع، با توجه به روابط هم‌نشینی در قرآن مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. ابتدا معنای هر واژه را از منابع معتبر لغت جستجو، سپس ذیل هر کلمه منتخبی از آیات قرآنی مربوط به بافت و سیاق آیات، از تفسیرهای معتبر روشن نموده و در این راستا از محور هم‌نشینی در فهم معنا و مصداق آیات استفاده شده است. به‌عنوان‌مثال: خشیة عبارت است از ترسی که تعظیمی با آن همراه باشد و در بیشتر موارد این امر از آگاهی نسبت به آنچه از آن می‌ترسد، ناشی می‌گردد. تفاوت «خشیة» و «خوف» در یقین صادق نسبت به عظمت پروردگار و به سبب تسلط و قهر و وحشت از چیزی است. این پژوهش تلاشی است برای تهذیب نفس و حصول سعادت اخروی در مسیر شناخت جنبه‌های منفی و مثبت و ارزشی واژگان قرآنی‌ای که بر ترس دلالت دارند که با آگاهی لازم از شواهد و الفاظ هم‌نشین و داستان‌های شیرین قرآنی ممکن می‌گردد.