فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: علم اطلاعات و دانش­شناسی دارای بیش از نیم‌قرن سابقه دانشگاهی و مقاطع تحصیلی کاردانی تا دکتری است و پژوهش جزو شرایط لازم آن به‌شمار می‌رود. اما علی­رغم این سابقه تاریخی، برخی نوشته­های جاری حاکی از آن است که بخش عمده­ای از دانش تولیدشده در قالب پایان‌نامه‌های تحصیلی بلااستفاده و یا فاقد ارزش پژوهشی هستند و یا با تکرار مطالب پیشین فاقد نوآوری بوده و توانایی اثرگذاری و کاربردی‌شدن در جامعه علمی را ندارند. با توجه به این مسئله پژوهش حاضر بر آن شد تا دلایل این امر را شناسایی و راهکارهایی برای بهبود آن ارائه دهد.روش‌شناسی: این پژوهش در دو مرحله انجام شد. ابتدا متون و ادبیات موضوع مورد واکاوی قرار گرفت و با تحلیل محتوای آنها عوامل مؤثر در نگارش و تدوین پژوهش­های دانشگاهی شناسایی شد. متغیرهای شناسایی‌شده پس از پالایش در مؤلفه‌های سه­گانه تولیدکنندگان (دانشجویان)، میانجی‌ها (اساتید و نظام دانشگاهی)، و مصرف­کنندگان (جامعه بهره­بردار) جایدهی و بر مبنای آن پرسشنامه­ای طراحی شد. سپس هر یک از مؤلفه‌ها و متغیرهای آن از نظر دانش‌آموختگان تحصیلات تکمیلی علم اطلاعات و دانش‌شناسی مورد پیمایش قرار گرفت.یافته‌ها: تحلیل محتوای متون 12 متغیر را به‌عنوان عامل تأثیرگذار فردی در کارایی پژوهش‌های دانشگاهی و کاربست آنها نشان داد. از میان این متغیرها، قریب به 100 درصد دانش‌آموختگان بر این اعتقادند که داشتن انگیزه بیشترین تأثیر را در انجام پایان‌نامه ای خوب یا موفق دارد. پس از آن ناآگاهی از نحوه انجام پژوهش به‌دلیل نداشتن تجربه قبلی و یا آموزش ناصحیح را جزو دلایل مهم فردی ذکر کرده‌اند. همچنین 14 متغیر با تحلیل محتوای متون در ارتباط با عوامل زمینه‌ای (میانجیان دانش/نظام دانشگاهی) شناسایی شد. از میان آنها، عدم‌حمایت مادی و معنوی از دانشجویان پژوهشگر از سوی دانشگاه یا نظام آموزشی، عدم توانایی اساتید در دادن ایده‌های نو و مبتکرانه به دانشجویان، ضعف دانشی اساتید نسبت به موضوعات پژوهشی و اشراف نداشتن به برخی حیطه­ های تخصصی و موارد دیگری از این دست 90 درصد پاسخ‌ها را به خود اختصاص داد. در تحلیل محتوای متون، 11 متغیر از متغیرهای مربوط به جامعه علمی و مراکز بهره‌بردار از بسامد بیشتری برخوردار بود. از میان این متغیرها نیز بی ­اعتمادی مدیران دستگاه‌های اجرایی به دستاوردهای دانشگاهی یا ضعف ساختارهای اداری در بهره‌برداری از یافته­ های پژوهشی دانشگاهی در تصمیم ­گیری‌ها، پایین بودن سطح کیفی، بی‌اطلاعی دستگاه‌های اداری و ذینفعان از پژوهش­ های دانشگاهی و موضوعات آن، عدم‌حمایت مادی یا معنوی از پایان‌نامه‌های دانشگاهی پربسامدترین متغیرهایی بود که از سوی جامعه پژوهش به آن اشاره شده بود.نتیجه­: حجم عمده ­ای از پژوهش­ های دانشگاهی در قالب پایان‌نامه انجام می ­شوند و این آثار نقشی مهم در تولید دانش جدید دارند. لذا نظام دانشگاهی باید به شایستگی ­ها و بهسازی مداوم فرایند تولید، تبادل و به‌کارگیری صحیح دانش میان پژوهشگران و مصرف­ کنندگان توجه ویژه داشته باشد تا بتواند نتایج آن به تولید محصولات مؤثرتر و یا ارائه خدمات قوی­تر بیانجامد.