بازشناسی سایهنویسی از سرقت علمی: مفهوم؛ انواع و رویکرد قانون
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
2 استادیار حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
3 دانشیار حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
doi
10.22067/infosci.2021.67904.1002چکیده
مقدمه: سایه نویسی که خلق و ایجاد اثر برای و به نام دیگری است غالباً همراه با اعطای نویسندگی یا نویسنده مهمان است. گرچه این پدیده زاده دوران مدرن نیست و سالهاست که خدمات سایهنویسی در عرصههای مختلفی چون سیاست، حقوق و... مورد استفاده قرار میگیرد، اما سایه نویسی دانشگاهی بهواسطه ظهور و گسترش استفاده از فناوری های نوین ابعاد تازه تری به خود گرفته است. ظهور مؤسسات مختلفی که به ارائه انواع متنوعی از خدمات در زمینه نوشتن مقاله، پایان نامه و رساله می پردازند موجب بروز پیامدهای منفی چون لطمه به شهرت و اعتبار نهادی، نقض اصالت و تمامیت علمی شده است. بدین جهت سیاستگذار جنایی کشور در حمایت از علم و اصالت تولیدات علمی به این پدیده واکنش نشان داده است. ازاینرو، هدف این پژوهش ارائه شناخت و آگاهی بخشی نسبت به سایه نویسی و ابعاد مختلف آن و نیز آشنایی با رویکرد قانونگذار در مقابله با این پدیده می باشد.روش شناسی: روش مورد استفاده در این پژوهش توصیفی و تحلیلی است و شیوه جمع آوری اطلاعات بهصورت کتابخانه ای است.یافته ها: سایه نویسی و اجاره علمی (استفاده از شخص ثالث برای آماده کردن کار پژوهشی) نقض هنجارهای اخلاقی و قانونی میباشد. سایه نویسی در قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی جرم انگاری شده است. قانونگذار با دو شیوه پیشبینی ضمانت اجراها و استراتژی های پیشگیری به مقابله با سایه نویسی پرداخته است. بهموجب این قانون، ارائه خدمات سایه نویسی جرم بوده و مشمول مجازات کیفری میباشد و استفاده از اثری که توسط سایه نویس آماده شده در دانشگاه ها بهعنوان اثر خود تخلف بوده و مشمول مجازات های اداری و انتظامی میگردد.نتیجه گیری: بهمنظور مقابله مؤثر با این پدیده در جامعه علمی نیازمند اتخاذ سیاست های مدون و کدهای اخلاقی و حقوقی شفاف و جامعتر هستیم.