طبقه‌بندی و تحلیل ژئومورفولوژیکی بخشی از رودخانه حمزه‌خانلو با استفاده از مدل رزگن

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشیار گروه منابع طبیعی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد ژئومورفولوژی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

4 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا، تبریز، ایران

5 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

doi
10.22034/hyd.2021.39301.1527
چکیده

مورفولوژی رودخانه‌ها در حفاظت و مقابله با سیلاب به واسطه پیوند و ارتباط آن با زیستگاه‌های طبیعی و انتقال سیلاب از اهمیت خاصی برخوردار است. بنابراین در پژوهش حاضر، رودخانه حمزه‌خانلو بر اساس سیستم ژئومورفولوژیکی رزگن مورد بررسی قرار گرفت. در این پژوهش جمع‌آوری داده‌ها در خصوص موضوع مورد مطالعه به‌طور کلی به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی انجام شد. جهت شبیه‌سازی رودخانه و استخراج پارامترهای مورد نیاز از دو دسته ابزارهای فیزیکی شامل نقشه‌های زمین‌شناسی، توپوگرافی و کاربری‌اراضی و ابزارهای مفهومی از جمله نرم‌افزارهای ArcGIS و HEC-RAS استفاده شد. نتایج به‌دست آمده از مدل رزگن نشان داد که رودخانه حمزه‌خانلو در قسمت‌هایی که مقاطع در طبقه C قرار گرفته‌اند دارای حساسیت به تلاطم و کنترل پوشش‌گیاهی بسیار بالا و پتانسیل بازیابی و تأمین رسوب بالا هستند، در حالی‌که قسمت‌هایی که در طبقه B قرار دارند درجه حساسیت به تلاطم و تأمین رسوب و تأثیر کنترل پوشش‌گیاهی متوسط و پتانسیل احیا عالی است. در نتیجه در انتهای بازه سوم و بیش‌تر بخش‌های بازه چهارم شیب رودخانه بین 2 تا 4/0 درصد قرار گرفته و رسوبات ماسه‌ای در کف رودخانه قابل مشاهده است که منجر به ایجاد دره‌های باریکی می‌شود که توسعه یک دشت وسیع سیلابی را محدود می‌کند. بنابراین الگوهای مجرای موجود در رودخانه و به تبع آن پارامترهای مؤثر در طبقه‌بندی و تفکیک مجراها با مدل رزگن مطابقت دارند.