فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: امروزه ارزیابی نظام‌های بازیابی اطلاعات به‌ویژه موتورهای کاوش به یکی از مهم‌ترین پژوهش‌ها در حوزه علوم اطلاعات تبدیل شده است. با وجود این پژوهشی که به مرور پژوهش‌های ارزیابی موتورهای کاوش بپردازد، مشاهده نشد. از این‌رو، هدف از این پژوهش آن است تا تحلیلی از پژوهش‌های ارزیابی موتورهای کاوش با استفاده از روش‌های پژوهش کمی، کیفی و ترکیبی ارائه شود.روش‌شناسی: این پژوهش مطالعه‌ای مروری است که برای مرور مقالات مرتبط، واژه‌های «ارزیابی موتورهای کاوش»، «ارزیابی موتورهای جستجو» «ارزیابی نظام بازیابی اطلاعات»، «ارزیابی ربط»، «موتور کاوش»، «موتور جستجو» در پایگاه‌های اطلاعاتی مگ ایران و سید جستجو شد. همچنین واژه‌های «evaluation search engine»، «evaluation information retrival»، «method and information retrieval»، «research and search engine» و «relevance» در گوگل اسکالر جستجو شد و سپس مقالات بازیابی شده مطالعه گردیدند. در نهایت، پژوهش‌های ارزیابی موتورهای کاوش عمومی منتشر شده به زبان فارسی و انگلیسی از سال 1377(1998) تاکنون با استفاده از روش کتابخانه‌ای و با رویکردی تحلیلی بررسی شده است.یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که در پژوهش‌های بررسی شده، ارزیابی موتورهای کاوش با یکی از رویکردهای کمی، کیفی و ترکیبی انجام شده است. از حوزه‌های پژوهشی رویکرد کمی می‌توان از موضوع‌هایی چون پوشش و همپوشانی، کیفیت چکیده‌سازی و نمایه‌سازی، الگوریتم بازیابی، نظام توصیه‌گر، رابط کاربری و کیفیت رتبه‌بندی مدارک در موتورهای کاوش نام برد. در رویکرد کیفی نیز دو نوع پژوهش قوم‌نگاری و نظریه زمینه‌ای مشاهده شد که در پژوهش‌های قوم‌نگاری به توصیف رفتار اطلاع‌یابی کاربران پرداخته شده است. در نوع دیگر از رویکرد کیفی یعنی نظریه زمینه‌ای دو حوزه پژوهشی پایبند به اصول کیفی و نیمه‌پایبند به اصول کیفی قابل تشخیص است. از این‌رو یورلند (2010)، پژوهشگرانی را نقد کرده است که پژوهش‌های خود را متعلق به رویکرد کاربرگرایی و کیفی می‌دانند ولی از کلیه اصول خود پیروی نکرده‌اند.نتیجه‌: همان‌گونه که در حوزه روش پژوهش، ابتدا روش کمی و سپس روش کیفی مطرح شده است و در نهایت روش ترکیبی برای استفاده از نقاط قوت هر دو روش ارائه شده است. به نظر می‌رسد که این‌ روند تغییر در روش­های پژوهشی از کمی به کیفی و سپس از کیفی به ترکیبی بر ارزیابی بازیابی اطلاعات به‌ویژه موتورهای کاوش نیز تأثیرگذار بوده است؛ زیرا در پژوهش‌های بازیابی اطلاعات نیز ابتدا رویکرد نظام‌گرا در ارزیابی نظام‌های بازیابی اطلاعات مطرح شده است و سپس برخی از پژوهشگران این‌ رویکرد را به نقد کشیده‌اند که در نتیجه رویکرد کاربرگرایی در توجه به کاربران ارائه شده است و در سال‌های اخیر نیز پژوهشگرانی چون ساراسویک (2007) و ثورنلی (2012) توجه به هر دو رویکرد را ضروری دانسته و به رویکرد دوگان محوری در پژوهش‌های ارزیابی بازیابی اطلاعات اشاره کرده‌اند.