تحلیل و ارزیابی وضعیت پایداری مجرای رودخانه گیوی‌چای، در شمال‌غرب ایران، با تأکید بر خصوصیات زمین‌شناسی، هیدرولوژیکی و انسانی

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 هیات علمی- دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشیار گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی

doi
10.22034/hyd.2020.11159
چکیده

رودخانه‌ها از اشکال پویای طبیعت هستند. بررسی ژئومورفولوژیکی پایداری رودخانه‌ها و فرآیند حمل و نقل رسوب، بسیار مهم می‌باشد. هدف این مطالعه، بررسی وضعیت پایداری و تنش برشی رودخانه با استفاده از روش‌های تجربی و ریاضی و مقایسه‌ی نتایج آن‌ها با مطالعات میدانی، شرایط مورفولوژیکی، هیدرولوژیکی، زمین‌شناسی و انسانی حاکم بر هر یک از بازه‌ها می‌باشد. با توجه به نتایج مطالعه، پلان‌فرم رودخانه، در بازه اول، دوم و چهارم، به صورت سینوسی و در بازه سوم به صورت پیچان‌رودی می‌باشد و با در نظر گرفتن مشخصه‌های زاویه مرکزی ، به ترتیب بازه اول، دوم و سوم به صورت پیچان‌رود بسیار توسعه یافته و بازه چهارم از نوع پیچان رود توسعه یافته است. بیشترین میزان تنش برشی موجود و کناری، در مقاطع 4، 3، 11 و 12 دیده می‌شود و بیش‌ترین میزان تنش برشی بحرانی، در مقاطع 3 و 7 می‌باشد. بررسی‌های شاخص پایداری نسبی نشان داد که به جز مقاطع 5 و 7، سایر مقاطع انتخابی در تمامی بازه ها به صورت ناپایدار می‌باشند. در مقاطع پایدار غیر آبرفتی، شکل مجرا به سنگ بستر بستگی دارد و به مقدار رسوبات منتقل شده ربطی ندارد. اما در بازه‌های آبرفتی، شکل مجرا و پایداری آن به مقاومت ذرات رسوبی آن بستگی دارد. همچنین با توجه به نتایج مطالعه، در بازه‌های اول و دوم، نتایج روش‌های تجربی با مطالعات میدانی همخوانی دارد و در بازه سوم و چهارم همخوانی زیادی دیده نمی‌شود.