تحلیل کاربردشناختی دعای ابوحمزه ثمالی با تکیه بر نظریه کنش گفتاری سرل
نویسندگان
1 دکتری تخصصی، استاد مدعو دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده الهیات، گروه علوم قرآن و حدیث، ایران، تهران
2 استاد، الهیات(علوم قرآن و حدیث)، الهیات و معارف اسلامی، علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران،
doi
10.22054/ajsm.2024.81078.2062چکیده
کنشگفتاری یا کارگفت مفهومی، کلیدی در زبانشناسی و فلسفهی کاربردشناسی زبان است که به بررسی عملکرد و معنای افعال در گفتگو با توجه به موقعیت اجتماعی و روابط بین گوینده و شنونده میپردازد و تلاش میکند کارکردهای زبان را به صورت نظاممند توضیح دهد. این پژوهش با رویکرد زبانشناسی کاربردی و بهرهگیری از دســتهبندی جــان ســرل در نظریــه کنشهــای گفتــار بــه تحلیــل دعای ابوحمزه ثمالی میپردازد تا قواعد معنایی استفاده از زبان برای دستیابی به اعمال گفتاری شناسایی و گفتمان دعای ابوحمزه در رابطه انسان با خدا بازنمایی شود. بدین منظور متن دعا به واحدهای معنایی کوچکتر تقسیم و بر اساس نظریه سرل تحلیل شده است. یافتهها نشان میدهد که در دعای ابوحمزه شامل انواع مختلف کنشهای گفتاری (اظهاری، ترغیبی، عاطفی و تعهدی) است که هر یک برای بیان هدفی خاص به کار رفتهاند. بیشترین تأکید بر کنشهای اظهاری با بسامد (53%) و پس از آن کنشهای ترغیبی با بسامد (35%) قرار دارند. کنشهای عاطفی با بسامد (11%) نیز حضور قابل توجهی دارند، اما از کنشهای تعهدی(1%) بسیار کم استفاده شده است. نتیجه این بسامدگیری نشان میدهد که تمرکز اصلی گوینده بر ارائه باورها، بیان حقایق و انگیزش مخاطبان است. در مجموع، این پژوهش نشان داد که تحلیل کنش گفتاری میتواند ابزاری قدرتمند برای درک ساختار زبانی و کارکردهای مختلف دعا باشد. این روش نه تنها به روشن شدن معانی و مفاهیم نهفته در متن دعا کمک میکند، بلکه به شناخت بهتر ساختار ارتباطی در متون مذهبی میانجامد.
