بررسی و نقد دیدگاه ایمانوئل کانت در اراده نیک با تأکید بر قرآن و نهجالبلاغه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامى، دانشگاه پیام نور، تهران.
3 استادیار گروه معارف دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
4 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامى، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
چکیده
اراده نیک، مفهوم کلیدی اخلاق، در نظامهای کانت و اسلامی مقایسه شده است. کانت آن را مبتنی بر نیّت خالص و عقلانیت میداند که خیریت آن مستقل از نتایج عمل است. اخلاق اسلامی در قرآن و نهجالبلاغه بر نیّت برای رضای خدا تأکید کرده و تنها این اعمال را ارزشمند میشمارد. امام علی علیه السلام نقش نیّت خالص را در تعیین ارزش اعمال برجسته کردهاند. این مطالعه با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی جایگاه نیّت در اخلاق کانت و اسلام پرداخته است. یافتهها نشان میدهد کانت عقل را مبدأ اخلاقی و اسلام خدا را مبدأ آن میداند. دیدگاه اسلامی جامعتر است، زیرا علاوه بر انگیزه درونی، ارتباط با عبادت الهی، پاداش اخروی و تعظیم خدا را لحاظ میکند. کانت برای کسب اراده نیک همیاری الهی را ضروری میداند و تحول درونی انسان را شرط میگذارد، در حالیکه اسلام نیّت خالص را از طریق ایمان و تعامل با خدا تحقق میدهد. این تفاوتها مبانی اخلاقی، نقش نیّت و ارزشگذاری را آشکار میسازد. اخلاق اسلامی با درنظرگرفتن ابعاد معنوی، دیدگاه گستردهتری ارائه میدهد و بر همراهی نیّت با اعمال خارجی تأکید دارد، در حالیکه کانت بیشتر بر انگیزه درونی متمرکز است. این تفاوتها رویکرد تکمحوره کانت را درمقابل چندبعدیبودن اخلاق اسلامی برجسته میکند.
