تحلیل فرامتنی از تشبیه انسان به حیوان در خطبه شقشقیه با تکیه بر فرهنگ گفتاری کهن عرب
نویسندگان
1 دانشیار گروه حدیث، دانشکده علوم و معارف حدیث دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران. (نویسندۀ مسئول)
2 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث, دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران
doi
چکیده
بیتوجهی به تمایزات فرهنگی ملتها و تأثیر آن در خوانش مکتوبات کهن، گاه کشف مراد متکلم را با مشکل روبهرو میکند. این مسئله در مفهومشناسی برخی کنایات و تشبیهات، نظیر «تشبیه انسان به حیوان»، مشهودتر است؛ زیرا امروزه این نوع گویش، در جامعه فارسیزبان زشت و مذموم مینماید. نهجالبلاغه یکی از بارزترین متون کهن دینی پرمخاطب است که نادیدهانگاری این تفاوتها در خوانش عبارات آن، ذهن خوانندگان را با ابهام روبهرو میکند. خطبه شقشقیه بهعنوان یکی از برجستهترین خطب نهجالبلاغه دربردارنده گونههای مختلفی از «تشبیه انسان به حیوان» است. مقاله حاضر با شیوه تحلیلی _ استنتاجی، سعی دارد با واکاوی فرهنگ گفتاری کهن عرب و توجهدهی به عناصر زبانی و غیر زبانی موثر در فهم، به تحلیل و چرایی استعمال این تعابیر بپردازد. اثبات چندکاربردی بودن این تشبیهات و بارمعنایی اعم از مثبت و منفی در سده نخستین، از مهمترین نتایج این پژوهش به شمار میرود که به تبع آن خروج کلام از دایره سب و توهین و رسیدن به اهداف عقلایی همچون تبیین و روشنگری، هشدار و غفلت زدایی، ترغیب و تحضیض، مدح، توبیخ و سرزنش به همراه خیرخواهی رخمینماید.
