بازیابی و تحلیل فضیلتهای معرفتی از منظر نهجالبلاغه
نویسندگان
1 دانشیار گروه کلام اسلامی دانشگاه قرآن و حدیث قم.(نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکترای دانشگاه قرآن و حدیث قم.
3 استاد گروه نهجالبلاغه دانشگاه قرآن و حدیث قم.
doi
چکیده
پارهای از فضیلتهای انسانی را که مزیتهایی برای قوای شناختی تلقی میگردند و به مثابه ویژگیهایی مثبت و موثر در معرفتاند، فضایل شناختی مینامند. فهم نقش فضایل و رذایل قوای معرفتی آدمیان در شکلگیری باور، کمک میکند تا به بازشناسی ویژگیهای قوای معرفتی و تجدید نظر در شبکه باورها اقدام شود، لذا مورد توجه دانش معرفتشناسی و اخلاق است. این پژوهش با استناد به نهجالبلاغه تلاش کرد با روش تحلیل کیفی محتوا به بررسی فضایل ضروری برای قوای شناختی یعنی؛ حس، قلب، حافظه و عقل بپردازد. یافتهها نشان داد گوش سپردن و نظر کردن در حوزه حواس ظاهری یک فضیلت است که با شنیدن و یا به چشم خوردن متفاوت است، چنانکه وجدان بیدار و یقظه برای قلب یک مزیت معرفتی ایجاد میکند؛ حضور ذهن، و قدرت ضبط قوی از فضایل حافظه و تدبّر، هوش، و تجربه اندوزی از فضایل مربوط به تعقل و استدلالورزیاند. نظام معرفتی نهجالبلاغه، به عوامل موثر بر شناخت که در دسترس معرفتی فاعل شناسا نیست؛ یعنی برونگرایی معرفتی قائل است و نقش فضایل در ایجاد باور تاکید کرده و اعتبار و ارزش شناخت را به داشتن قراین و دلایل کافی منحصر نمیکند، بلکه فضایل فاعل شناسا را نیز موجب ساخت باورهای صحیح و معرفتهای معتبر معرفی میکند که در صدر آنها بصیرت و حکمت است.
