تبیین وضعیت زیست‌پذیری کلان شهر تهران در دوران پساکرونا با رویکرد آینده‌پژوهی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.30479/jfs.2022.15984.1312
چکیده

هدف: در این پژوهش، ضمن تبیین وضعیت آینده‌پژوهی، زیست‌پذیری کلان­شهر تهران، جهت تعیین وضعیت‌های محتمل آینده، عوامل کلیدی و ارتباطات بین آن­ها تجزیه و تحلیل و رتبه‌بندی شدند. روش: پژوهش حاضر به­لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش‌شناختی، توصیفی – تحلیلی است. در بخش نخست، با مرور مبانی و استخراج مهم­ترین عوامل کلیدی، حکمروایی سیل با استفاده از تکنیک دلفی و نظرخواهی از 30 کارشناس، شاخص‌های اجماع و قطعیت،‌ اولویت و اهمیت به ارزیابی عوامل پرداخته شد. با تعیین عوامل کلیدی و پارامترهای وردی در مجموع 51 پیشران کلیدی، جهت ورد به نرم‌افزار Micmac آماده شدند در بخش نهایی و ارائه سناریوها از تحلیل متقاطع به کمک نرم­افزارScenario Wizard  استفاده شد.  یافته‌ها: از 2550 ارزش محاسبه شده در ماتریس اولیه اثرات متقاطع، 826 مورد دارای تأثیرگذاری زیاد، 1058 مورد دارای تأثیرگذاری متوسط، 666 مورد دارای تأثیرگذاری کم و 51 مورد بی‌تاتیر ارزیابی شده‌اند. ارزیابی وضعیت اثرگذاری و اثرپذیری عوامل کلیدی نشان می‌دهد که از بین 6 عامل اصلی، محیط‌ شهری (S) و خدمات و زیرساخت‌های شهری مسکن (S)، اثرگذارترین ابعاد بر روند تحولات زیستی کلان­شهر تهران بوده‌اند. نتیجه‌گیری: از 14 پیشران کلیدی و مهم متغیرهای آلودگی هوا (U1)، وجود حیوانات موذی (U3)، سر زندگی فضاهای عمومی (U6)، تبادل نظر مدیران شهر در تصمیم‏گیری‏های مربوط به مسائل و بحران‌ها (M4)، آگاهی لازم شهروندان برای مشارکت در تصمیم‏سازی‏ها و تصمیم‏گیری‏ها در زمان بروز بحران (M5)، به­عنوان متغیرهای دو وجهی و تاثیرگذار، دارای بیشترین اهمیت بوده‌اند. همچنین از مجموع 259 وضعیت حاکم بر صفحه سناریو، تعداد 155 حالت و 52.45 درصد وضعیت بحرانی، تعداد 85 حالت و 28.95 درصد در حالت مطلوب و تعداد 55 حالت و 18.60 درصد وضعیت ایستا را نشان می‌دهد.