تحلیل زیبایی شناسانه‌ی عروسک‌های بومی بَویگ متحرک در مناطق لُرنشین ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 کارشناس ارشد نقاشی، گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری دانشگاه یزد، یزد، ایران.

doi
10.22059/jfava.2025.386103.667377
چکیده

 عروسک بویگ با ساختار چوبی چلیپاگونۀ متحرک در تمامی مناطق لرنشین ایران شناخته شده است. این عروسک علاوه بر نقش مهمی که در بازی کودکان داشته، حامل آیینی است که سالیان متمادی در این نواحی سینه‌به‌سینه توسط این قوم حمل شده است. ساخت این عروسک فراتر از یک منطقۀ خاص جغرافیایی بوده و در تمامی نواحی لُرنشین ایران وجود داشته است. با این سؤال که: چه رابطه‌ای میان فرهنگ جاری قوم لُر و عروسک دست‌ساز سنتی بَویگ می‌تواند وجود داشته باشد؟ این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است و از نظر ماهیت داده‌ها، کیفی-تاریخی محسوب می‌شود. گردآوری داده‌ها به شیوۀ توصیفی­­تحلیلی، به کمک منابع کتابخانه‌ای و در بخش میدانی، بر پایه مصاحبه، تصاویر و روایت‌های مردمان محلی به بررسی و تحلیل ساختار زیبایی‌شناسیِ جامعه‌شناسانه و نظام نشانه‌ای بَویگ‌‌های متحرک در مناطق لُرنشین ایران پرداخته است. نتایج تحقیق نشان داد که عروسک بویگ نماد رقص، شادی، پوشش بومی زنان و قصه‌های عامیانه مردم لُر زبان است. عروسک بَویگ در مجموعیت خود می‌تواند مظهر عناصر کلیدی میراث فرهنگی ایران، به‌ویژه در میان جامعه لُر زبان باشد. جایگاه فرهنگی و زیبایی‌شناسانۀ این عروسک به‌عنوان همدم کودکان و کارکردهای آیینی آن‌ها، نیاز به معرفی و تأکید بر اهمیت آن در حفظ و نگهداری ارزش‌های هویت فرهنگی و هنری آن را دوچندان می‌کند.