سبکشناسی تذهیب نسخ خطی کتابت شده در دورۀ آل اینجو
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد نقاشی ایرانی، گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2 استادیار، گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.22059/jfava.2025.389324.667414چکیده
سبکشناسی تزیینات کتابآرایی در نسخ خطی به شناخت سبکهای مختلف هنری در تاریخ کتابآرایی، شناسایی دیگر تولیدات و تشخیص آثار جعلی کمک میکند. یکی از انواع هنرهای کتابآرایی، تذهیب است. نوشتۀ حاضر با توجه به ضرورت شناخت سبکهای مختلف تذهیب در تاریخ کتابآرایی و با هدف شناسایی شاخصههای سبکی تذهیب نسخ خطی تولیدشده در نیمۀ اول قرن هشتم ه.ق تحت حمایت حکومت آل اینجو، تنظیم شده است. سؤال پژوهش از این قرار است: شاخصههای اصلی فرمی، ساختاری و رنگبندی در تذهیبهای نسخ خطی متعلق به دورۀ آل اینجو کداماند؟ در راستای پاسخ به سؤال پژوهش، 10 نسخۀ خطی تاریخدار و مذهَّب از این دوره در پنج مرحله سبکشناسی شدهاند. قابهای اصلی، قابهای فرعی، انواع نقوش و رنگهای به کار رفته شناسایی، دستهبندی و پرکاربردترین آنها مشخص شد. در نهایت شاخصههای سبکی تذهیب در این نسخهها اینگونه بدست آمد: کاربرد ترکیببندی کتیبة قلمدانی مزدوج و شمسه در آغاز نسخه. کاربرد قاب گوشوارهها و نیمترنج و تک گوشواره روبهروی کتیبهها در حاشیه بیرونی. نقش گل نیلوفر و ترکیببندی بوتهای آن. استفاده از قاب گرههای هندسی به شکل مستقل بدون دخالت دیگر نقوش. استفاده از نقوش متوّج و پولکی در حاشیه قابها و بهعنوان نقش تزیینی مستقل. همچنین طلایی رنگ غالب در این آثار است.
