فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پرسش اصلی مقاله این است که با تکیه بر دیدگاه علی ع پیرامون شورش یا انقلاب مردم برضد عثمان، پدیده مبارزه به شیوه "انقلاب" را چگونه می‌توان ارزیابی نمود. مبارزه برای ستم‌زدایی یکی از اصول اسلامی است که در قرآن و روایات، با گستردگی، منعکس شده‌ است. با این حال، در قران و روایات شیوه ستم‌ستیزی مانند اصل مبارزه، مستقل، مورد توجه قرار گرفته است. هر چند مفهوم "امروزین" انقلاب در صدر اسلام هنوز پدید نیامده بود، جنبشی که در دوره خلیفه سوم اتفاق افتاد، می‌توان آن را با توجه به معیارهای عمل انقلابی در جهان امروز، فراتر از یک شورش، مصداقی از انقلاب نامید که در نابهنگامی تاریخی به‌وقوع پیوست. مطالعه دقیق سیره، بیانات و نامه های علی ع در نهج البلاغه حاکی از این است که امیر مومنان ع، همزمان، در مقابل خلیفه و تندروی مردم برضد خلیفه موضعی منفی داشته‌اند. علی ع خلیفه را به‌خاطر مجموعه‌ای از ستم‌هاو مردم را به دلیل گذر از روش‌های درست مبارزه، مورد انتقاد قرار داده‌اند. مهم‌ترین نتیجه پژوهش این است که علی ع از مبارزه با روش اصلاح (بکارگیری زبان نقد و نصیحت، همکاری انتقادی، امتناع از همکاری و... ) به عنوان شیوه صحیح مبارزه، دفاع کرده‌اند و آن را در عمل و نظر جایگزین تندروی انقلابی ساخته‌اند.