ریختشناسی ظروف سرامیکی فیلتردار ایران بر اساس نظریه ولادیمیر پراپ
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، گروه سفال و سرامیک، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 استادیار گروه سفال و سرامیک، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
3 استادیار گروه باستانشناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.22059/jfava.2025.388598.667404چکیده
چکیدهآثار سرامیکی فیلتردار ظروفی هستند که یک فیلتر مشبک در دهانه و یا گردن آنها تعبیه شده است. هدف از این پژوهش، بررسی سیر تغییرات تاریخی فرم این ظروف بر مبنای نظریه ولادیمیر پراپ و شناسایی منشأ ساخت، گونههای متنوع و کاربردهای آنها در ایران است. روش پژوهش حاضرتوصیفی-تحلیلی بوده و در جهت پاسخ دادن به این پرسشها صورت گرفته است که منشأ ظروف سرامیکی فیلتردار در ایران به چه زمانی برمیگردد؟ همچنین، گونههای رایج و کاربردهای ظروف سفالی فیلتردار در ایران کداماند؟ جمعآوری اطلاعات به روش کتابخانهای با بهرهگیری از مقالات، کتابهای معتبر و رجوع به آرشیو موزههای ملی و بینالمللی انجام شده است. نتایج بررسی 22 ظرف سرامیکی فیلتردار مربوط به ایران از هزاره دوم قبل از میلاد تا دوره صفوی، نشان میدهند که این ظروف شامل حداقل ۷ گونه مختلف از جمله ظروف لولهدار، ریتون، لیوان، پارچ، کوزه، بخوردان و آفتابه بودهاند. ظروف سرامیکی فیلتردار برای تصفیه مایعات و جلوگیری از ورود حشرات و جانورانی مانند عقرب و مار به داخل آب کاربرد داشته و به تنظیم جریان آب هنگام نوشیدن کمک میکردند. علاوه بر کاربردهای عملی، شواهد موجود مانند وجود کتیبههای متعدد از آیات قرآن امکان استفاده از آنها در مراسم آئینی را قوت میبخشد.
