تحلیلگفتمانانتقادی رسانهسازی دین در دیوارنگارههای دوران مشروطیت
نویسندگان
1 دانشیار گروه پژوهش هنر، دانشکده .هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد،.تهران، ایران.
doi
10.22059/jfava.2024.380667.667320چکیده
مشروطیت، آغازگر تحولی بود که تحتتأثیر رویدادهای جهانیمحلی و سیاستهای روسیهوانگلیس شکلگرفت. یکی از محورهای مهم شکلگیری هویت ملی نوین ایران، رسانهسازی دین بود که در دیوارنگارههای دوران مشروطیت نمایان شد. گفتمان دینی در این دیوارنگارهها با استفاده از زبان بصری خاص، به بازتولید ساختارهای نظاممند ساختاجتماعی واقعیت پرداخت و به ایجاد یک ژانر گفتمانی منحصربهفرد کمککرده است. ازاینمنظر مسئله این است که 1. چگونه فرآیندهای رسانهسازی با تأکید بر رسانه دیوارنگارهها درحالتغییر ماهیت بازنمایی عمومی دین در جامعه دوران مشروطیت هستند؟ چگونه عناصردینی درگفتمان دیوارنگارههای دوران مشروطیت، ازطریق ساختار گفتمانهاوتصاویر، موجب شکلگیری هویتهای فردیواجتماعی میشود؟ روش پژوهش توصیفیتحلیلی برمبنای تحلیلمحتوایانتقادی از نوع پژوهشهای کیفی است. ابزارگردآوری اطلاعات فیش، مشاهده و ابزار پویشگرینوین است. جامعهپژوهش مشتملبر 20 دیوارنگاره است که به شیوه هدفمند انتخابشده است. منطق اجرایی در این پژوهش مبتنی بر تحلیل ارتباط میان بازنماییهای بصری دیوارنگارهها و شکلگیری هویتهای اجتماعیوفردی براساس آراء سهوجهی نورمن فرکلاف است. یافتههایپژوهش نشانمیدهد که رسانهسازیدین دردیوارنگارههای دوران مشروطیت باتمرکزبر ساختارهای نظاممند و بازنمایی روایات دینی، نقش مهمی در انعکاس و تثبیت تعلقات اجتماعی و اعتقادی آندوره داشته است. تحلیل دیوارنگارهها بهعنوان کنشهای اجتماعی و ایدئولوژیک، نشاندهنده تعامل پیچیده میان دین، فرهنگ و سیاست دردوران مشروطیت ایران است.
