تحلیل نظام روایی گفتمان خطبه 221 نهجالبلاغه در پرتو سیر تقابلی، تعاملی و تطابقی نشانه معناها
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه ولی عصر (عج)، رفسنجان، ایران
2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات عربی گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22054/ajsm.2024.77246.1988چکیده
در نشانه معناشناسیِ گفتمان با عملیاتی معنایی مواجه هستیم که در آن معنا با توجه به تقابل، تعامل یا تطبیقِ نشانههای کُنشی، شَوشی یا تنشی از موقعیتی ویژه برخوردار میشود و سوژه را تحت تأثیر خود قرار میدهد. درنهایت مجموعه این عناصر در فضای گفتمان، با توجه به فضای پیوست و گسست گفتمانی شرایط انتقال معنا را از تقابلات معنایی به تعامل و تطبیق معنایی فراهم میسازند. در جستار حاضر با بهرهگیری از رویکرد نشانه-معناشناسی نوین، به تحلیل و تطبیق فرآیند انتقال معنا در نظامهای نشانهایِ خطبه 221 نهجالبلاغة پرداخته شد. پژوهش پیش رو درصدد است تا با روش توصیفی-تحلیلی، از منظر نظامهای گفتمانی مؤلفههای شکلگیری فرآیندهای معنایی تقابلی، تعاملی و تطبیقی گفتمان را در کلام امام علی (ع) بررسی نماید. هدف پژوهش حاضر دریافت معنا در سطوح متفاوت گفتمانی و بررسی سیر انتقال نشانههای معنایی میباشد. درنتیجه؛ تحلیل نشانه-معناشناسی گفتمان مذکور نشان میدهد: تعامل میان گستره شناختی و فشاره عاطفی منجر به شکلگیری نظریه طرحواره تنشی میشود که برای تطبیق این پدیده زبانی کارآمد میباشد. در این طرحواره سوژه با انواع ساختار افزایشی، کاهشی، صعودی و نزولی برای دریافت «معنای مرگ و چگونگی رویارویی با آن» مواجه میشود. همچنین ارتباط تعاملی و تطابقی نظام نشانهای در این خطبه بهگونهای است که معنا تنها در صورتی قابل دریافت است که سوژه و دیگری بهطور همزمان حضور یابند.
