بررسی تطبیقی موضوع اصحاب در نهجالبلاغه و متون تاریخی (تا پایان قرن چهارم هجری)
نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 استادیار دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
چکیده
نقش اصحاب و جایگاه ایشان یکی از مهمترین موضوعات تاریخ صدر اسلام میباشد. این اهمیت گذشته از جایگاه برجسته ایشان، به علت تأثیر نقش عمل صحابه در جهت گیریهای سیاسی، فقهی و کلامی مسلمانان در دوره های بعد ایجاد شده است. با این وجود متون تاریخی در قرون اولیه اسلامی تعریف روشنی از مصادیق صحابه ارائه ننمودهاند. عمدهترین ملاک این متون برای تعریف اصحاب، قرابت زمانی و مصاحبت افراد با پیامبر اسلام’ میباشد.مورخان مذاهب اسلامی در موضوع صحابه، بسیار از اعتقادات کلامی تأثیر پذیرفته و نتوانستهاند در این زمینه نقش مستقلی از خود ایفا نمایند. نظریه عدالت صحابه که از سوی اهل سنت ارائه شده است از این جمله است. همچنین ورود به فضائلنگاری صحابه و یا پرهیز از آن، در همین راستا ارزیابی میگردد. نهجالبلاغه به عنوان یکی از متون معتبر و متقدم اسلامی، به تعریف جایگاه صحابه و تعیین مصادیق آن براساس شاخصهای معنوی و رفتاری، و نه فقط شرط مصاحبت زمانی، پرداخته است. نهجالبلاغه با بیان بسیاری از فضائل صحابه، نقش فعال اصحاب در اعتبار بخشیدن به جایگاه صحابه رسولخدا’ و حفظ ارزش این مقام را بیان نموده. به اعتقاد نهجالبلاغه صحابی بودن مانع از نقد افراد در قبال عملکردشان نخواهد بود.
