تحلیل قالیچه لیلی و مجنون با تکیه بر نظریه بیش متنیت ژرار ژنت

نویسندگان

1 دانشیار گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه اراک، اراک، ایران.

doi
10.22059/jfava.2024.371075.667234
چکیده

هدف پژوهش حاضر، کشف و تبیین مناسبات و روابط بینامتنی و برگرفتگی از عناصر و نشانه‌های پیش‌متن‌ درمتن انتخابی است که در فرآیند مطالعۀ یک قالیچۀ تصویری با موضوع لیلی ‌و مجنون براساس بیش‌متنیت ژنتی با متون درون‌رشته‌ای (قالیچه‌های پیش‌متن و بیش‌متن) و میان‌رشته‌ای (سه نگاره)، مورد بررسی و تحلیل قرار خواهد گرفت.  بدین روی، پرسش اصلی پژوهش این است که: برگرفتگی از متون درون‌رشته‌ای و میان‌رشته‌ای چگونه قابل تبیین است و این‌که نشانه‌های کلامی و تصویری موجود درآن، برچه چیزی دلالت دارد؟ مهم­ترین یافته‌های این پژوهش چنین است: طراحان قالیچه‌های لیلی‌ومجنون از منابع پیشین هم‌چون پیش-متن‌های ادبی و تصویری درطراحی این آثار هم برمبنای همان‌گونگی(تقلید) و تراگونگی(تغییر)، و مهم‌تر خلق نشانه‌ها(نقوش) و صحنه‌های روایی پیرامونی و حاشیه‌ای برمبنای خلاقیت و نوآوری فردی، بهره‌برده‌اند. قالیچۀ مورد مطالعه در برگرفتگی از پیش-متن‌های درون‌رشته‌ای توأمان دارای تقلید و انواع تغییرات شکلی و فرمی و هم‌چنین تغییرات (گونۀ افزایشی) است.هم­چنین در ارتباط با پیش‌متن‌های میان­رشته‌ای(نگاره‌ها)، نیز نقاش ضمن وفاداری به‌منابع ادبی پیشین، سعی درایجاد خلاقیت و آفرینش فضایی مثالی و آرمانی از داستان لیلی‌ومجنون است. این پژوهش ازنوع کیفی و توسعه‌ای و روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است. شیوۀ گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای و جستجو درپایگاه‌های معتبر اینترنتی است.