برهم‌کنش سه‌وجهیِ «عنوان» در طرح روی جلد سه کتاب تصویری کودک

نویسندگان

1 کارشناس ارشد ادبیات کودک و نوجوان، گروه ادبیات کودک و نوجوان، دانشکده ادبیات و زبان خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران واحد جنوب تهران، تهران، ایران.

doi
10.22059/jfava.2024.366008.667187
چکیده

در کتاب‌های کودک کارکرد عنوان به اسم‌گذاری محدود نمی‌شود. اسم‌گذاری، کارکرد زبان‌شناختی عنوان به‌شمار می‌آید. عنوان می‌تواند فضای نسبیِ محتوای کتاب را پیش از خواندن بازنمایی کند. عناوین پیش از اینکه خوانده شوند، دیده می‌شوند. از همین رو، عناوین می‌توانند با استفاده از شگردهای تایپوگرافیک کارکرد زیبایی‌شناختی خود را نیز به منصۀ ظهور برسانند. افزون بر این، برهم‌کنشِ عنوان کتاب و تصویر روی جلد نیز عامل مهمی در مفهوم‌سازی طرح روی جلد است. پژوهش حاضر در پی پاسخ‌گویی به چگونگی برهم‌کنش مثلثِ «عنوان» (بعد زبان‌شناختیِ عنوان)، «تایپوگرافی» (بعد زیبایی‌شناختی عنوان) و «تصویر روی جلد» در ساختار مفهومیِ طرح روی جلد است. این پژوهش به‌لحاظ گردآوریِ داده، کتابخانه‌ای و به‌لحاظ روش، توصیفی-تحلیلی است. جامعۀ هدف، کتاب‌های تصویری گروه سنی «الف» و «ب» است؛ نمونۀ مورد مطالعه به سه کتاب سؤال بزرگ (ارلبروش، 1388)، شیرۀ دانایی (پیومینی، 1396) و کارآگاه آفتابی (بهاری سعدی، 1396) محدود شده است. علت انتخاب کتب مذکور، سبک‌های متفاوت در شیوۀ عنوان‌دهی و تایپوگرافی کلماتی است که در عنوان کتاب به کار رفته است. پژوهش‌های پیشین بین عنوان و تصویر روی جلد دنبال رابطه‌ای تک‌وجهی بوده‌اند؛ پژوهش حاضر برای عنوان هویتی دوبعدی قائل است؛ از همین رو، برهم‌کنشِ عنوان با تصویر را در قالب رابطه‌ای سه‌وجهی واکاوی می‌کند.