فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دیو موجود اهریمنی اسطوره‌ای است که طی دوره‌های مختلف به‌واسطه برخی از خویشکاری‌های خود مورد توجه هنرمندان در تصویرگری قرار گرفته است که از آن میان می‌توان به طور ویژه از محمد سیاه قلم نام برد. وی با تأملی مضاعف در ترسیم نقش دیو، با بیانی آشکار به تصویرگری برخی از خویشکاری‌های دیوان پرداخته است. تأمل بر نقش دیوان محمد سیاه قلم به لحاظ واکاوی خویشکاری و تطبیق آن با وظیفه اساطیری ایشان اهداف اصلی این پژوهش است. روش پژوهش به لحاظ هدف بنیادی، از نوع توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات مطالعات کتابخانه‌ای است که هر 28 نگاره وی را شامل می‌شود. این پژوهش درصدد یافتن پاسخ به این پرسش است که دیوان سیاه قلم چه خویشکاری­هایی داشته­اند و تا چه اندازه به وظایف اساطیری خود وفادار مانده­اند؟ در حاصل نتایج خویشکاری دیوان سیاه قلم در هشت عمل نزاع دیوان، انجام پیشه، حمل، دزدی، رقص، باده‌نوشی، رامشگری و مباحثه دسته‌بندی گردید که انجام وظیفه انسانی و داشتن پیشه مهم‌ترین وجه ممیزه دیوان سیاه قلم است. در تطبیق با چهره اساطیری ایشان می­توان گفت بخش قابل توجهی از خویشکاری­های دیوان سیاه قلم به چهره اهریمنی آنان مربوط است که این امر به‌نوبه خود ریشه در متون اساطیری اوستایی و پهلوی دارد.