تحلیل«انطباقپذیری فرهنگی» بر بستر قالیهای «طرح گلستان» سدۀ دوازدهم هجری از ورای پارچههای غیاث در دورۀ صفوی و منسوجات «گلوبوته دار» گورکانیان هند
نویسندگان
1 دانشیار گروه فرش، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
doi
10.22059/jfava.2023.361885.667147چکیده
حکومت گورکانیان هند به انحاء گوناگون با ادوار پادشاهی ایران تماس فرهنگی داشته است. روابط نزدیک دو کشور در دورۀ صفویان اگرچه در ظاهر سیاسی بود؛ اما تأثیر شگرفی در سطوح فرهنگی گذارد. طرح گلستان تزویجی از دولایه شبکهای و دستهگلهای چیده شده در ردیفهای افقی است. پیجویی علل فراوانی این طرح از ورای روابط فرهنگی ایران و هند هدف اصلی پژوهش است. چه عواملی موجبات رونق طرح «گلستان» در سدۀ دوازدهم هجری در ایران را فراهم نموده است؟ تاریخ هنر ایران به روایت شواهدی تصویری پذیرش الگوهای «دیگری» و بومیسازی آن را در وجوه فرهنگ «خودی» گواهی میدهد. از آن میان الگوهای «گلوبوته» ازجمله تلاقیهای فرهنگی است. گمان میرود دفعۀ نخست اهداء قطعاتی از پارچههای غیاثالدین نقشبند طرح بافتههای دستگاهی هندی را متحول نمود و بار دوم با ورود منسوجات هندی در عصر نادری، الگوی «گلوبوتهای» رونق یافت. پژوهش از انواع کیفی بوده و روشی توصیفی- تحلیلی را در بستری تاریخی اتخاذ نموده است. گردآوری اطلاعات کتابخانهای بوده است. یافتهها حاکی از رجعت الگوی «گلوبوته» از عصر صفوی و از خلال منسوجات «غیاث» به هند و سپس بازگشت به بافت فرهنگی ایران دارد. از نگاهی دیگر نظرگاه از دید پرنده در قالی باغی به دید ناظر استحاله یافته است.