بنیانهای بصری خط گلزار در هنر ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه کتابت و نگارگری، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان
2 استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکده صنایع دستی، دانشگاه هنر اصفهان
doi
10.22059/jfava.2023.352832.667025چکیده
خط گلزار یکی از گونههای متعدد خطوط تفننی و تزئینی در تاریخ خوشنویسی ایران است که بیشترین آثاری که بدین شیوه خلق شده متعلق به اواخر دوره قاجار است. با این حال، شواهد و نمونه های تاریخی بیانگر آن است که ریشههای فرمی این گونه خوشنویسی به سدههای پیش از قاجار بر میگردد. این پژوهش بر آن است تا ضمن ردیابی خط گلزار در ادبیات سدههای پیشین، منشا شکلگیری آن را نیز بر اساس مستندات و شواهد موجود مشخص کند. از این رو، این پژوهش به دنبال یافتن پاسخ این پرسش است که ریشههای شکلگیری خط گلزار بر پایه مستندات، چه دورهای و چگونه است؟ مطالعات اولیه بیانگر تاثیر تزئینات معماری بر شکلگیری این گونه خوشنویسی تزئینی بود. از این رو، حجم نمونه و روش نمونهگیری آثار در این پژوهش، 23 آرایه معماری به شیوه در دسترس بر پایه مطالعات کتابخانهای و میدانی، بوده است. نتایج بیانگر آن است که وجود نمونههای متعدد گلزار در قالب توپیهای تهآجری یا کلوکبندها در تزئینات معماری دوره سلجوقی و ایلخانی، قدمت استفاده از آن را حداقل تا اوایل قرن 6 ه.ق پیش میبرد. این شیوه تزئین در کتیبههای کوفی گوشهدار مورد استفاده قرار گرفته و شامل نقش مایههای هندسی، گیاهی و نوشتاری است.
