واکاوی مضامین پنهان مجالس بزم در دیوارنگارههای کوچک تالار مرکزی کاخ چهلستون
نویسندگان
1 دانشیار گروه هنر اسلامی دانشگاه هنر اصفهان.
2 دکترای گروه پژوهش هنر، دانشکده پژوهشهای عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان.
doi
10.22059/jfava.2023.358795.667113چکیده
کاخ چهلستون به عنوان بزرگترین کاخ در مجموعهی دولتخانه اصفهان صفوی بود. این کاخ به پذیراییهای رسمی از سفرا و برگزاری جشنها اختصاص داشت. در تالار مرکزی آن، مجموعهای از نقاشیهای کوچک در بخش بالای ازارهها وجود دارد که غالباً به عنوان مجالس بزم توصیف میشوند. این توصیفِ درست اما کلی، موجب شده امکانات گفتمانیای که در نحوهی به تصویر کشیدن مفهوم بزم وجود دارد، از نظرها دور بماند. بررسی نقاشیهای مذکور به روش توصیفی-تحلیلی، نشان میدهد که آنها تأکید ویژهای بر نمایش ظروفِ متعدد مینوشی دارند و مجموعهای از غیابها، همچون معماری، طبیعت زیسته، اسباب موسیقی، نوازندگان و رقاصان، نمایش تأکید مذکور را تقویت نمودهاند. مطالعهی چگونگی و چرایی این موضوع ذیل گفتمان سیاسی صفویان در همان دوران، روشن میسازد که این نقاشیها فراتر از نمایش بزم درباری عمل کردهاند. تنگها، صراحیها، ساغرها، پیالهها، قدحها و سایر ظروف، نه فقط نمایش مصرف باده، که در خوانشی عمیقتر، بازنمایی خود مفهوم مصرف هستند. آنها رابطهای از مصرف و بدن را به نمایش میگذارند که در همان دوران، در گفتمان سیاسی-اقتصادی صفویان ذیل انحصارطلبی شاه و طبقهی دربار، منابع اقتصادی را به سوی مصرف فردی(در مقابل مصرف تولیدی)، سوق داد. مقالهی حاضر به شرح رابطهی این تصاویر و گفتمان معاصرشان میپردازد.
