مدل صلاحیت شخصی زمامدار در حکومت اسلامی از منظر نهج البلاغه

نویسندگان

1 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشکده علوم پایه دانشگاه افسری امام علی علیه السلام

doi
چکیده

زمامدار در اُفق نهج‌البلاغه، کسی است که اختیار ادارۀ امور جامعه را برعهده‌دارد و فرامین حکومتی از سوی او صادر یا به‌وسیلۀ او تنفیذمی‌شود و با واژگانی چون«امیر»، «امام»، «ولی» و «والی» از او یادشده‌است که امروزه در نظام‌های سیاسی جهان، متناسب با قوانین اساسی کشورها، زمامدار به رهبر، رئیس‌جمهور، رئیس دولت، نخست‌وزیر، پادشاه و... اطلاق‌می‌شود. فرضیه تحقیق حاضر این است که« نهج‌البلاغه مدل شخصیتی معیار را برای زمامدار جامعه اسلامی معرفی و ویژگی‌های خاص برای او ذکرکرده‌‌است.» که به تناظر این فرضیه، سؤال اصلی تحقیق آن است که «مدل صلاحیت‌شخصیِ زمامدار اسلامی در نهج‌البلاغه، کدام‌است؟». لذا با مطالعۀ نهج‌البلاغه به روش کتابخانه‌ای، اطلاعات اولیه پژوهش گردآوری و به روش تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل و کدگذاری مفهومی گردیده و سپس با سازماندهی مفاهیم ذیل مؤلفه‌ها‌‌، 9مؤلفۀ‌ «کفّ نفس»، «مردمی و تلاشگربودن»،«صداقت با مردم»،«قدرشناسی از مردم»،«متخلّق به فضایل اخلاقی»،«اهل مراعات و مواسات با مردم»،«ایجادکننده نشاط در جامعه»،«برپادارنده فرائض دینی» و «اهل مشورت با دانایان و شایستگان» برای صلاحیت ‌شخصی زمامدار کشف و در قالب مُدل ارائه‌‌شده‌است‌‌ که این مؤلفه‌‌ها با سنجۀ خُبرگانی ارزیابی و حاصل سنجه با آزمون فریدمن محاسبه‌گردیده که خروجی آزمون نشان‌داد؛ مؤلفة«تخلّق به فضائل اخلاقی» با عدد6.03درصد، بالاترین و کفِّ‌نفس با عدد4.13درصد، پایین‌‌ترین رتبه را داشته‌‌‌است.