انواع نظارت الهی و اهداف آن در خطبه‌های سیاسی نهج‌البلاغه

نویسندگان

1 مدرس دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات

2 هیات علمی دانشگاه پیام نور واحد تهران جنوب

3 هیات علمی دانشگاه یزد

4 استادیار گروه علوم و قرآن و حدیث؛ دانشگاه پیام نور؛ واحد تهران جنوب؛ تهران، ایران.

doi
چکیده

مفهوم نظارت الهی از موضوعات مهمی است که در حوزه علوم انسانی و مبانی معرفت شناسی کاربردی اساسی دارد. در خطبه‌های سیاسی و اعتقادی نهج‌البلاغه نیز مفهوم نظارت الهی و انواع آن مورد اهتمام و توجه قرار گرفته است. از این رو پژوهش پیش روی در صدد آن است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، انواع نظارت الهی و مفاهیم متنوع آن را در خطبه‌های سیاسی نهج‌البلاغه مورد بررسی قرار دهد. در این بررسی تلاش خواهد شد تا انواع و حوزه‌های متنوع نظارت الهی، با توجه به فضا و ساختار فرهنگی-اجتماعی این خطب تحلیل و بازیابی گردد و نهایتا آنچه از این تحلیل بدست می‌آید این است که علی علیه السلام در نهج‌البلاغه نظارت الهی را از منظری دوگانه مطرح کرده‌اند. نخست: نظارت عامه که شامل نظارت خداوند بر همه انسان‌هاست و دیگری نظارت خاصه خداوند است که به حکام، کارگزاران و سیاستمداران اختصاص دارد و هر یک از این نظارت‌ها با اهداف خاص و با واژگانی مخصوص به خود در این خطبه ها بیان شده است. در پایان مقایسه‌ای بین نظارت در نهج‌البلاغه با فرآیند بازخورد 360 درجه صورت می‌گیرد.