بازشناسی طراحی فرهنگمحور در منسوجات عصر آلبویه (با تأکید بر سه نمونه از پارچههای تدفینی)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد تاریخ هنر جهان اسلام، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار گروه نقاشی و مجسمه سازی، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 کارشناسی ارشد تاریخ هنر جهان اسلام، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jfava.2022.330145.666835چکیده
آلبویه از دیلمیان شیعۀ زیدی، مدعی میراثداری ساسانیان بودند. دورۀ ایشان، به واسطۀ برخورداری از فرهنگی شیعی-ایرانی از مهمترین اعصار تمدن اسلامی بود. آثار هنری آنها نمایانگر بازگشتی به هویت ملی-ایرانی در عین بهرهگیری از مفاهیم اسلامی است. از شاخصترین مصنوعات این دوره منسوجاتاند که در تزئین آنها، نقوش برگرفته از ایران باستان در قالب مفاهیم دینی همراه آیات و نوشتههای اسلامی استفاده شده و میتوان به کاربرد خاص بعضی از نمونهها در مراسم تدفین اشاره کرد که تا پیش از این کمتر بدان توجه شده است. این مقاله ضمن مطالعۀ فرهنگ و عقاید حاکمِ مؤثر در دورۀ آلبویه، با هدف تبیین زمینهها و عوامل مؤثر بر چگونگی طراحی نقوش منسوجات این عصر، به مطالعۀ تزئینات سه نمونه از پارچههای تدفینی محفوظ در موزههای کلیولند و ویکتوریا-آلبرت با استفاده از رویکرد طراحی فرهنگمحور پرداخته و به این سوال پاسخ میدهد که عوامل موثر بر طراحی نقوش منسوجات تدفینی آلبویه کداماند. روش پژوهشِ مقاله تفسیری-تاریخی بوده است. اطلاعات از منابع کتابخانهای و سایتهای معتبر گردآوری و به صورت کیفی تحلیل شدهاند. نتایج حاکی از تاثیر همکناری اعتقادات زرتشتی، اعتقادات شیعی و سنتهای هنری دورانهای ساسانی و اسلامی در شکلگیری تزئینات منسوجات و نکته مهم، توجه به کاربرد و کاربر در طراحی نوع تزئینات این منسوجات است.
