مصحف معظم: فرضیاتی درباره کاتب و زمان کتابت قرآن بایسنقری
نویسندگان
1 استادیار گروه معماری، دانشکده معماری و هنر، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
doi
10.22059/jfava.2021.327058.666742چکیده
در برخی از موزهها و مجموعههای جهان برگهایی از قرآنی عظیم نگهداری میشود که به قرآن بایسنغری مشهور است. به سبب پراکندگی برگهای این قرآن و در دست نبودن اسناد و مدارک موثق کافی تقریبا هیچ یک از تحقیقات انجام شده به شناخت روشن و متقنی از کاتب، زمان تولید و انگیزة تهیة این مصحف نرسیده است. آخرین اظهار نظر مورد توافق عموم محققان بر پایة گزارشی از قاضی احمد قمی، انتساب خط نسخه به عمر اقطع، خطاط اوایل عصر تیموریان است. در حال حاضر حدود 65 برگ از این قرآن در مجموعة آستان قدس رضوی نگهداری میشود که تحقیق بر آنها نکاتی تازه دربارة خط این مصحف دربردارد. این مقاله پس از بررسی مختصر ویژگیهای نسخهشناسانه این برگها به تحلیل و تدقیق در خط نسخه پرداخته و نشان میدهد در این نسخه دست کم سه دستخط متفاوت اما بسیار نزدیک به کار رفته است. همچنین از مقایسه این دستخط ها با قطعهای رقمدار از عمراقطع مشخص میشود هیچیک از آنها نمیتواند خط عمراقطع باشد. از نتایج دیگر زمان احتمالی تهیة نسخه، نیمة نخست سدة نهم، و به طور دقیقتر بین 823-832ق (زمان حضور غیاثالدین جمشید کاشانی در سمرقند) است و نقش الغ بیگ در حمایت از نسخه بسیار پررنگ مینماید.