فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرایند‌های فیزیولوژیکی و رفتاری کم‌وبیش همة موجودات به زمان روز بستگی دارد. در پستانداران نور این فرایندها را در هستة فوق کیاسمایی هیپوتالاموس وارد می‌کند که ساعت مرکزی بدن را تشکیل می‌دهد و عملکرد بدن را با چرخة 24 ساعته نور و تاریکی هماهنگ می‌کند. آهنگ‌ شبانه‌روزی افزون بر جنبه‌های ادراکی و شناختی عملکرد، بر بسیاری از جنبه‌های وابسته به عملکرد فیزیولوژیکی مانند قدرت و انعطاف‌پذیری ماهیچه‌ها تأثیر می‌گذارند. همچنین بین عملکرد جسمی و تغییرات شبانه‌روزی (سیرکادین) دمای بدن همبستگی قوی و معناداری دیده می‌شود؛ به‌طوری‌که عملکرد بهینه همزمان با اوج دمای بدن در اوایل غروب است. ساعت شبانه‌روزی که مسئول آهنگ شبانه‌روزی است، کم‌وبیش در هر سلولی وجود دارد و اختلال در آن به بیماری‌های زیادی مانند دیابت نوع دو و نشانگان سوخت‌وسازی منجر می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد هومئوستاز ماهیچه‌ اسکلتی نه‌تنها به‌دلیل نبود و کمبود فعالیت ورزشی و دریافت کم‌پروتئین رژیم غذایی، بلکه با اختلال در شرایط آهنگ شبانه‌روزی مانند کار مداوم و پیوستة شبانه، شیفت و نوبت کاری، کمبود خواب و پرواززدگی (Jet lag) شاید دچار اختلال شود. در این مطالعة مروری، مقالات وابسته به موضوع با استفاده از واژگان کلیدی ساعت مولکولی ماهیچه‌ای، عملکرد ورزشی، آهنگ شبانه‌روزی و فنوتیپ از متون منتشرشده و پایگاه‌های معتبر و با استفاده از موتورهای جست‌وجوی گوگل اسکالر و pubmed انتخاب و بررسی شدند. زمان انجام فعالیت‌های ورزشی اهمیت زیادی در عملکرد دارد. با وجود زمان انجام فعالیت، کرونوتایپ[1] می‌تواند عامل بسیار مهمی بر عملکرد باشد. بر پایة پژوهش‌های بررسی‌شده، در ورزشکاران رشته‌های مختلف تیمی و انفرادی بیشتر عملکردهای ورزشی مانند قدرت، سرعت، استقامت، دقت، توانایی بازیافت و هماهنگی در عصر و اوایل شب بهتر بوده است. این برتری در عصر را می‌توان به دمای بدن، ترشح هورمون‌ها، آهنگ سیرکادین، استراحت و بازیافت نسبت داد. در مواردی نیز مانند ورزش شنا، قدرت و استقامت در صبح بهتر بوده است. بر پایة اطلاعات جمع‌آوری‌شده در این مطالعة مروری، آهنگ‌های زیستی و فیزیولوژیکی بر عملکرد افراد تأثیر دارند. با وجود تفاوت‌های فردی و ترجیح شخصی در تعیین ساعات تمرین، با در نظر گرفتن زمان تمرینی ویژه در هر روز و تمرین در ابتدای روز می‌توان عملکرد افراد را بهبود بخشید. بالاتر بودن دمای بدن در عصرهنگام، افزایش سطح ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول و تستوسترون و ... می‌تواند از عوامل مؤثر بر عملکرد بهتر ورزشکاران در عصر باشد. اما بسته به نوع فعالیت، سطح مهارت، جنسیت ورزشکاران و تفاوت‌های فردی زمان انجام فعالیت برای عملکرد بهتر می‌تواند متغیر باشد. افزون بر موارد ذکرشده ترجیح فردی برای انجام فعالیت در روز یا شب عاملی مهمی در بهبود عملکرد است.