فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در مقالۀ پیش‌رو دو اثر از احمد عالی با نام مشترک "خودنگاره" یکی عکس و دیگری نقاشی، مورد تحلیل نشانه‌شناسانه قرار گرفته‌ است. وی که دانش‌‌آموختۀ رشتۀ نقاشی در دانشکدۀ هنرهای زیبا بود بیشتر در حوزۀ آفرینش آثار عکاسی فعال بوده و آثارش طیف وسیعی از موضوعات مستند و تا حدودی واقع‌گرایانه تا آثار انتراعی و دارای ابهام‌های معنایی را شامل می‌شود. عالی در آفرینش این دو اثر از تصاویر آثار قبلی خود استفاده نموده و با این کار زنجیره‌ای از روابط نشانه‌ای ایجاد کرده که قابل توجه می‌نماید. در مقالۀ حاضر ضمن معرفی و شرح نظریۀ نشانه‌شناسی و نشانه‌شناسی تصویر، به مطالعۀ تغییر مدلول‌ها و شکل‌گیری این زنجیره در هر دو اثر مذکور پرداخته است. این جستار پژوهشی با روش توصیفی- تحلیلی و با فرض شکل‌گیری مدلول‌های جدید در بافت تازۀ این آثار، ابتدا به توصیف و تحلیل نشانه‌های تصویری طی روابط همنشینی و جانشینی، تقابل‌های دوتایی و تحلیل مدلول‌های مختلف در زمینۀ آن‌ها پرداخته است. در تحلیل نهایی این نکته محرز گردید که در هر دو تصویر با ایجاد روندهای تازۀ دلالت‌، در نتیجۀ ادغام نشانه‌های مختلف و استفاده از عکس‌های قبلی هنرمند، مدلول‌های مشترکی شکل گرفته است؛ برجسته‌ترین مدلول مشترک میان این دو تصویر همانا مفهوم طردشدگی گفتمان‌های اجتماعی اقشاری نظیر زنان، سالخوردگان و به‌خصوص هنرمندان است.