فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: شطرنج در شرایط تنگی زمان از چالش‌های بسیار مهمی است که شطرنج‌بازان در طول رقابت‌های گوناگون در مراحل پایانی بازی با آن مواجه می‌شوند و عملکرد ورزشکاران این رشته را در طول رقابت تحت تأثیر قرار می‌دهد، ازاین‌رو پیشنهاد راهکارهای تمرینی مناسب در راستای بهبود عملکرد ورزشکاران این رشتۀ ورزشی و بررسی سازوکارهای مربوطه ضروری است. بنابراین هدف از تحقیق حاضر، بررسی تأثیر 12 هفته تمرینات شطرنج در شرایط تنگی زمان بر شاخص‌های الکتروانسفالوگرافی و مهارتی در شطرنج‌بازان است. مواد و روش‌ها: در یک پژوهش نیمه‌تجربی از میان شطرنج‌بازان 15-22 سال در بازۀ درجۀ بین‌المللی (ELO) 1400-2000 که پیشینۀ دست‌کم سه سال شطرنج را داشتند، 28 نفر به‌صورت داوطلبانه در پژوهش شرکت نمودند و در دو گروه 14 نفره شامل گروه تمرین در شرایط تنگی زمان و گروه تمرینات همیشگی شطرنج جایگزین شدند. در اولین روز پژوهش، وزن، قد، شاخص تودۀ بدنی و شاخص‌های الکتروانسفالوگرافی آزمودنی‌ها در حالت استراحت و حین بازی در شرایط تنگی زمان اندازه‌گیری شد. گروه تمرین شطرنج، 12 هفته تمرینات ویژۀ شطرنج در شرایط تنگی زمان را به‌صورت پنج جلسه در هفته و هر جلسه به مدت چهار ساعت در بازۀ زمانی چهار تا هشت عصر انجام دادند. گروه کنترل در این مدت تمرینات همیشگی شطرنج خود را داشتند. در هفته‌های ششم و دوازدهم اجرای روش تمرینی، شاخص‌های الکتروانسفالوگرافی و مهارتی تمام آزمودنی‌ها برای تعیین توان مطلق امواج تتا، آلفا و نسبت تتا به آلفا ثبت شد. تغییرات شاخص‌های مورد بررسی طی مراحل گوناگون اندازه‌گیری با آزمون‌های آنووای مکرر با عامل بین گروهی، آزمون تعقیبی بنفرونی و تی مستقل به کمک نرم‌افزار SPSS22 در سطح معناداری 05/0> P بررسی شد. نتایج: پس از تأیید همگنی گروه‌ها در متغیر پژوهش (05/0<P)، پس از شش هفته انجام تمرین با محدودیت زمانی و همیشگی افزایش معناداری درون گروهی در شاخص توان مطلق امواج تتا، آلفا و نسبت تتا به آلفا مشاهده شد (05/>P)، اما تفاوت بین‌گروهی از دید شاخص‌های یادشده دیده نشد (05/0<P). با این ‌همه پس از 12 هفته میزان افزایش موج تتا و نسبت آلفا به تتا در گروه تمرین با محدودیت زمانی به‌طور معناداری با گروه تمرین همیشگی تفاوت داشت (05/ >P). نتیجه‌گیری: تمرینات شطرنج با محدودیت زمانی شاید سبب ایجاد تغییرات مثبتی در قشر مغزی با تعدیل فعالیت امواج تتا شود. بنابراین تمرینات شطرنج با محدودیت زمانی می‌تواند مداخلۀ مؤثری برای بهبود امواج مغزی و فعالیت الکتریکی قشر مغز و به‌طور نهفته ارتقای عملکرد مغزی شطرنج‌بازان باشد.