فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقش­مایه موجود ترکیبی زن-پرنده به‌عنوان مخلوقی افسانه ­ای در طیف وسیعی از آثار هنری دوران اسلامی قابل‌ مشاهده است. در دوران سلجوقی، این نقش ­مایه علاوه بر نقش بستن روی سطوح گوناگون به‌صورت دوبعدی، در آثار برنزی و سفالین پیکرگون نیز به نمایش درآمده است. زن-پرنده اغلب به‌صورت تک و گاه به‌صورت جفت به تصویر کشیده شده و در برخی متون از آن­ها به‌عنوان حامیانی فرا انسانی یا دربردارنده‌ نیروهای خوش‌یمنی یاد شده است. با توجه به این­که در بسیاری از پژوهش ­های معاصر در داخل و خارج از ایران، از این نقش با عنوان هارپی یاد شده، پرسش اصلی بدین شرح است که چه نسبتی میان مفهوم نقش زن-پرنده در دوران سلجوقی و نمونه های مشابه آن در تمدن ­های بین‌النهرین، یونان، هند و آسیای جنوب­‌شرقی وجود دارد. در این راستا پژوهش با تکیه بر منابع مکتوب و با روشی توصیفی- تحلیلی به تجزیه‌وتحلیل کیفی داده‌ها می ­پردازد. چهارچوب نظری مقاله با اتکا بر تئوری بینامتنیت شکل گرفته و هدف اصلی آن تبیین نسبت میان مفهوم نقش­مایه زن-پرنده سلجوقی با پیش‌متن­های موجود است. نتایج نشان می ­دهد که مفاهیم نهفته در این نقش‌مایه، برآمده از پیش ­متن­­ های بین ­النهرینی و هندی بوده و کمتر با نمونه ­های مشابه یونانی ارتباط دارد؛ بنابراین استفاده از عنوان هارپی برای زن-پرنده سلجوقی، اشتباه به نظر می­رسد.