فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رومن یاکوبسن از بنیان­گذاران مکتب زبان­شناسی نقش­گرای پراگ، معتقد است تمامی ساخت­‌های زبانی دارای اهدافی است که باید این جنبه­‌ها را با اشاره به اهداف ارتباطی آن تبیین کرد؛ از این رو، برای ساخت­‌های زبانی با محوریت هریک از شش رکن گوینده، شنونده، پیام، زمینه پیام، مجرای ارتباطی، اجزای پیام، به ترتیب شش کارکرد، عاطفی، ترغیبی، ادبی، ارجاعی، همدلی و رمزگان را معرفی می­‌کند. خطبه­‌های نهج­‌البلاغه با برخورداری از مؤلفه­‌های نظریه یاکوبسن قابلیت تطبیق با این نظریه را دارند. خطبه جهاد چنان­که از عنوان آن بر می­‌آید در بیان  فضیلت جهاد و پیامدهای منفی رویگردانی از مجاهدت و پیکار است و انتظار می­‌رود ساخت­های زبانی آن دارای نقش و کارکرد ترغیبی با هدف شورانگیزی در مخاطب باشد. پژوهش پیش­رو با روش توصیفی تحلیلی و الگوی ارتباطی یاکوبسن و با هدف شناخت کارکرد ساخت­‌های زبانی خطبه جهاد سامان یافته است. برآیند پژوهش نشان داد که بر خلاف انتظار، اغلب ساخت­‌های زبانی تعریف شده در نظریۀ یاکوبسن اعم از ترغیبی، ارجاعی، رمزی، عاطفی و همدلی به­‌گونه­ای در این خطبه به­ کار گرفته شده­اند که همگی دارای کارکرد عاطفی هستند؛ بنابراین در عین تنوع ساخت، وحدت کارکردی آن حفظ گردیده است.