نیاز رویشگاهی و نحوه زیست گونه افرا (پلت) ".Acer velutinum Boiss" در جنگل خیرودکنار نوشهر
نویسندگان
1 عضو هیأت علمی، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، ایران
doi
10.22092/ijfpr.1999.109766چکیده
در این بررسی 18 قطعهنمونه که در آنها درختان پلت بهصورت گروهی و حداقل بیش از 3 اصله در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند، در جنگل خیرودکنار نوشهر انتخاب و خصوصیات کمی و کیفی درختان اندازه گیری شدند. در 12 قطعهنمونه مورد بررسی، پروفیل خاک حفر و پس از تشریح صحرایی و نمونهبرداری، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آنها نیز مطالعه شدند. در این بررسی در مجموع 248 اصله درخت پلت مورد اندازه گیری قرار گرفتند. خلاصه نتایج بهشرح زیر است: پلت گونهای نورپسند است که بهصورت انفرادی و گاهی گروهی در جنگل ظاهر میگردد. به نحو عمده در آشکوب بالا و در طبقات درختی سرور، چیره و چیرهنما قرار گرفته، تنههای بلند و بدون شاخه دارد و چوبی با ارزش صنعتی تولید مینماید. استقرار پلت در جنگلهای مورد مطالعه در تمام سطح جنگل صورت نگرفته، بلکه در چهار رویشگاه: دره، دامنه، یال و پدیدههای کارستیک در شرایطی که نور، رطوبت و زهکشی خاک مناسب باشد، ظاهر میشود. حد گسترش فوقانی آن در جنگلهای خیرودکنار تا حدود 1800 متر ارتفاع از سطح دریا بوده و بهطور کلی در جهتهای شمالی تا غربی از کیفیت خوبی برخوردار است. پلت در جامعه بلوط – ممرزستان بهعلت بهرهبرداری بلوط و ایجاد فضای نوری مناسب بهراحتی داخل شده، ولی بهعلت سختی و فشردگی خاک که در اثر برداشت بلوط تشدید گشته است، رشد آن محدود شده و به حالت مطلوب نمیرسد و درواقع جامعه بلوط – ممرزستان منطقه آرمانی این گونه نیست. در جامعه راشستان بهعلت خنکی هوا، شیب زمین و زهکشی مناسب خاک، بهعنوان یار و همراه راش پراکنش داشته و در نقاطیکه نور مناسب بوده و خاک واجد اسکلت و هوادیدگی و زهکشی خوبی باشد، به بهترین میزان رویش خود میرسد. ریشهدوانی این گونه تقریباً عمیق بوده و در اکثر موارد از عمق 40 تا 65 سانتیمتری خاک تغذیه مینماید، ولی ریشههای نازکتر تا اعماق بیشتر خاک و حتی حدود سنگ بستر نفوذ میکنند. از نظر خاک، درهها بهترین رویشگاه این گونه بوده و از نظر تغذیه آبی در این نقاط کمبودی ندارند. البته دامنهها نیز موقعیت خوبی برای رشد پلت داشتهاند، در حالیکه یالها بهعلت خشکی بیشتر، رویشگاههای چندان مناسبی برای این گونه نیستند. مسنترین درختان پلت در اطراف پدیدههای کارستیک و جوانترین آنها در دامنهها دیده شدند. با این وجود، درختان مستقر در درهها و دامنهها از رویش قطری و ارتفاع بهتری برخوردار بودند و نسبت تولید تنههای بدون شاخه در این نقاط بیشتر بوده است. در یالها بهدلیل تآمین نور کافی، میزان رویش قطری مناسب بوده، ولی رویش ارتفاعی کمتر از سایر نقاط است و تنه درختان پلت دارای شاخه بیشتری بودهاند. بذردهی و تجدید حیات پلت همه ساله و به مقدار فراوان صورت میگیرد و نهالهای پلت در میان گونه های جنگلی بیشترین سهم را دارا ، ولی به علت کمبود نور در سطح جنگل به ویژه راشستان ها ، تعداد زیادی از نو نهالهای آن از بین رفته و تنه آن عده که باقی میماندند در صورت وجود شرایط نوری و رویشگاهی مناسب می توانند به زندگی خود ادامه دهند . به علت سریع الرشد بودن آن نسبت به راش در مراحل اولیه ی زندگی ، رویش بهتری نسبت به راش داشته و از قطر و ارتفاع بیشتری برخوردارند . بنابراین جهت جنگلکاری در سطح جنگل به ویژه رویشگاههای مرطوب و با زهکشی خوب در جامعه ی راشستان ، پلت گونه ای مناسب و قابل توصیه می باشد.