بررسی معانی کاربردی افعال مزید (باب‌های تفاعل، تفعل، افتعال و استفعال) در نهج‌البلاغه

نویسندگان

1 *. استادیار، عضو هیأت علمی دانشگاه آراد اسلامی واحد چالوس.

doi
چکیده

نهج­‌البلاغه دومین میراث مکتوب و منبع معرفتی در منظومه­‌ی آموزه­‌های اسلامی است. این اثر فاخر افزون بر کارکرد ایدئولوژیک که به درون­مایه­‌های حکمی آن مربوط می‌­شود، به دلیل شکوهمندی تعبیر، کارکرد ادبی نیز دارد. ویژگی اخیر نتیجه­ی مؤلّفه‌­هایی چند از جمله کاربرد افعال مزید برای افاده­‌ی معانی مناسب با مقتضای حال می­‌باشد که به لحاظ فراوانی و بسامد بیش از چهار هزار بار در ابواب مشهور و معانی متنوع به کاررفته است. زیرا فعل به عنوان رکن اصلی و بنیادین در ساختار زبان عربی با انتقال از شکل مجرد به ابواب مزید، که فرایند آن به تفصیل در دانش صرف تبیین شده است، واجد معانی جدید و موجب توسعه قلمرو معنی می­‌گردد.        مقاله پیشارو با عنوان «بررسی معانی کاربردی افعال مزید (باب­‌های تفاعل، تفعل­، افتعال و استفعال) در نهج‌­البلاغه» پژوهشی نظری است که  به روش تحلیلی -توصیفی نمونه­‌هایی از افعال مزید به کاررفته در این کتاب را  با بهره‌­گیری ازمنابع لغوی و شروح نهج­البلاغه از نظر معانی کاربردی مورد بررسی قرارداده است .پژوهشگر از رهگذر پردازش داده‌­ها به این نتیجه رسیده است که افعال مزید به کار رفته در نهج‌­البلاغه کاملاً مطابق با مقتضای حال و تأمین‌کننده اهداف خطبه‌­ها­، نامه­‌ها وکلمات قصار بوده، به روشنی بر ظرفیت زبان عربی در تولید معانی جدید و متنوع از مصدر واحد و توسعه قلمرو معنی دلالت دارد.